1. GIẢI MÃ TRUYỆN TÂY DU – mục lục

 

GIẢI MÃ TRUYỆN TÂY DU – mục lục

Tác giả LÊ ANH DŨNG

1. Mục lục - Lời mở đầu - Về các ký hiệu rải rác trong sách

2. Bây giờ nhớ lại

3. Đường tăng! Anh là ai?

Năm mà một - Long mã - Sa tăng - Bát giới -Tề thiên - Đường tăng - Cà sa và tích trượng -Yêu tinh - Một hình ảnh hai cuộc đời - Đi tìm nghịch lý

4. Trăng sao cửa động đá đầu non

Tâm viên ý mã - Đỉnh đá đơn côi - Một ánh trăng khuya - Ba sao hiu hắt - Ơn thầy như núi Thái - Sao gởi gió ngàn bay? - Lặng lẽ một phương trời lữ thứ - Mình riêng mình soi bóng cô liêu - Cát bụi chân ai - Còn đây lòng trẻ

5. Ngọn gió trong lò

Thất thất và cửu cửu - Số 5, số 9 và cung Tốn trong Dịch - Lò bát quái - Lò bát quái đặt ở đâu? - Lửa nào đốt lò bát quái? - Tốn là gió.

6. Núi cao chi mấy núi ơi

Di đà và Thích ca - Trời và người - Bàn tay trùm vạn dặm - Ngũ hành năm ngọn - Lá bùa sáu chữ - Ăn sắt uống đồng

7. Vạn năm chờ quả chín

Những điều vô lý khi tả cây nhân sâm - Những sợi chỉ mỏng manh

8. Bốn biển không yên cơn lửa trẻ

Ngọn lửa trớ trêu - Ai người đốt lửa? - Bản tướng Hồng hài nhi

9. Sáu bảy mười ba

Sáu tên cướp - Bảy con yêu tinh

10. Nẻo về bên ấy

Tam giáo một nguồn - Đường vô xứ Phật - Trên bến Lăng vân

11. Nỗi lòng giấy trắng

Ba lần thỉnh pháp - Mật nghĩa việc đánh đổi bình bát - Vì sao A nan và Ca diếp sợ người sau chết đói? - Từ kinh vô tự đến kinh hữu tự (pháp vô vi ra pháp hữu vi)

12. Tâm lập

13. Hư thực đôi điều

14. Lý Chí Thường

Trích dịch Lý Chí Thường Trường Xuân Chân nhân tây du ký

15. Tây du ký có bài Lão tôn Phật không?

16. Nói chuyện Trư Bát giới

17. Đường tăng thỉnh kinh hư cấu và lịch sử

- Thân thế Đường tăng

- Họ Trần xuất gia

- Nguyên nhân đi thỉnh kinh

- Hai người hộ tống Đường tăng

- Con ngựa của Đường tăng

- Đường tăng bị cái nóng thiêu đốt

- Đường tăng là ngự đệ

- Các lần gặp cướp

- Các yêu quái ăn thịt người

- Kỳ thị tín ngưỡng

 - Về chùa Lôi âm

- Về việc kinh bị chìm xuống sông

- Bài văn của vua Đường Thái tông

- Kết quả cuộc thỉnh kinh

18. Hầu vương được hư cấu như thế nào?

- Giác ngộ lẽ vô thường

- Nhân duyên trò tìm được thầy

- Thầy hỏi mục đích đi tu của trò

-  Buổi sơ kiến thầy trò nói đến tánh

- Phải công quả trước khi thọ pháp

- Thầy sợ trò bị đồng môn ám hại

- Thầy ra ám hiệu hẹn giờ để bí mật truyền riêng pháp môn

- Truyền pháp xong thầy buộc trò lập tức ra đi

19. DƯ ÂM GIẢI MÃ TRUYỆN TÂY DU

- Đọc Giải mã truyện Tây du

- Thêm một ngón tay chỉ mặt trăng

- Đôi điều góp ý...

- Cứ coi viết văn như làm... công quả

-  Mấy ý kiến khác...

- Sách tham khảo chọn lọc

 

2. GIẢI MÃ TRUYỆN TÂY DU - Bây giờ nhớ lại

 

Hình ở hang Du Lâm số 3, Đôn Hoàng.

BÂY GIỜ NHỚ LẠI

 

Giải mã truyện Tây du phát hành vào tháng Tư năm 1993, đến tháng Bảy cùng năm thì tuyệt bản. Độc giả tiếp tục yêu cầu thêm, nhưng tôi muốn bản in lần thứ Hai phải tốt hơn, sửa chữa một vài chi tiết về nội dung, bổ sung một số trang cho phong phú hơn, cải tiến thêm hình thức, gọi là trân trọng với lòng thành nhằm đáp lại tấm thịnh tình của bạn đọc khắp nơi đã ưu ái dành cho tác phẩm đầu tay này.

 

Không ngờ, trong lúc còn chờ thủ tục xuất bản cho hợp lệ, bản in lần đầu đã bị kéo lụa, bày bán với số lượng không ít trong khoảng hơn một năm trời. Phát hiện được cũng nhờ độc giả yêu mến mách giúp cho!

3. ĐƯỜNG TĂNG! ANH LÀ AI?

 

Tranh Lý Vân Trung

ĐƯỜNG TĂNG! ANH LÀ AI?

Năm mà một

Tây du ký là câu chuyện trường thiên về hành trình qua phương Tây thỉnh kinh của năm thầy trò: Tam tạng, Tề thiên, Bát giới, Sa tăng, và con ngựa trắng.

Thông thường, người ta sơ ý, chỉ kể có bốn, quên đi con ngựa, nguyên là con rồng ngọc (ngọc long), thái tử thứ ba, con của Tây hải Long vương Ngao Nhuận. Quên kể đến ngựa rồng, phải chăng vì vai trò đỡ chân cho Đường tăng của ngọc long tam thái tử hình như có vẻ lu mờ? Hay quên kể, vì không thấy ở Tây du ký tản mác ẩn ngữ nơi này, rải rác ẩn dụ nơi kia, mà ngòi bút của Ngô Thừa Ân đã ung dung viết như giỡn chơi, như bông đùa, mà ý hàm tàng thì rất thực. Và nên hiểu chỗ thực trong cái hư của Tây du ký, nét nghiêm trang trong vẻ bỡn cợt của Ngô Thừa Ân như thế nào?

4. TRĂNG SAO CỬA ĐỘNG ĐÁ ĐẦU NON

 

TRĂNG SAO CỬA ĐỘNG ĐÁ ĐẦU NON

 

Truyện Tây du dựng nên một nhân vật nổi bật là Tề thiên, một con khỉ. Diễn giải lý lịch của Tề thiên, truyện kể: Tại Đông Thắng Thần Châu, có nước Ngạo Lai, núi Hoa Quả, trên đỉnh núi có tảng đá tiên. “Một hôm tảng đá nứt đôi, sinh ra một quả trứng đá tròn, to bằng quả cầu, gặp gió hóa thành một con khỉ đá, đủ cả mặt mũi chân tay.” [TDK I 1982: 28]. Lý lịch xuất thân của Tề thiên đơn giản như thế, nhưng lại là cả một hàm dụ thâm trầm!

 

5. Ngọn gió trong lò

 

Ngọn gió trong lò

Tề thiên sau khi thua trận, thiên binh áp giải về trời trị tội. Trị cách gì cũng không giết được. Thái thượng Lão quân tâu cùng Thượng đế: “Hay là để thần mang nó về bỏ vào lò bát quái, đốt nó bằng thứ lửa văn vũ mà thần thường dùng để luyện linh đơn...” [TDK I 1982: 165, 166]

6. Núi cao chi mấy núi ơi

 

Mượn trong [Max Kaltenmark 1965: 111]

NÚI CAO CHI MẤY NÚI ƠI

 

Tề thiên sau khi nhảy ra khỏi lò bát quái của Lão quân, như mãnh hổ thoát cũi sổ chuồng, mặc sức vận dụng hết phép thần thông tài nghệ đánh phá cung Trời đến nỗi:

Thiên cung đại náo phen này,

Thiên binh thần tướng bó tay chịu lùi.

“Thượng đế bèn sai ngay Du dịch Linh quang và Dực thánh Chân quân sang phương Tây mời Phật tổ tới bắt yêu quái.” Gặp Phật, Tề thiên hỏi, thì “Như lai cười, nói: Ta là Phật A di đà Thích ca Mâu ni...” [TDK  I 1982: 169]

Để ý cách xưng hô ở đây rất thâm thúy. Tại sao phải dùng đến bốn danh xưng: Phật tổ, Như lai, A di đà, Thích ca?

7. Vạn năm chờ quả chín

 

Bồ Tát cứu cây. Tranh Đới Đôn Bang

VẠN NĂM CHỜ QUẢ CHÍN

 

Trên con đường sang phương Tây thỉnh kinh, năm thầy trò Đường tăng không thiếu những cơ hội tiếp xúc với các đạo sĩ Lão giáo, và chuyện họ đến núi Vạn thọ, ghé vào tá túc ở quán Ngũ trang là một trường hợp điển hình [TDK III 1988: 71-139].

 

8. Bốn biển không yên cơn lửa trẻ

 

BỐN BIỂN KHÔNG YÊN CƠN LỬA TRẺ

Già đầu mà có khi thua con nít. Trong những cái trớ trêu của Tây du, vẫn không loại trừ điều ấy. Mào đầu câu chuyện nghịch lý này, Ngô Thừa Ân liền dùng ngay hai chữ “trẻ thơ” để nói đến Hồng hài nhi: “Trẻ thơ bỡn cợt lòng thiền rối...” [TDK IV 1988: 224]. Nhưng đứa trẻ này quả thật chẳng phải tay vừa, “thằng bé” đã làm “Lão Tôn” điêu đứng, chẳng thể trị nổi!

 

Hồng hài nhi

Ngọn lửa trớ trêu

Chuyện đánh nhau với Hồng hài nhi phải kéo dài từ Hồi thứ 40 qua đến hai hồi 41 và 42 mới xong. Hồng hài nhi quả rất đáng sợ. Bề ngoài, y được miêu tả là một đứa trẻ nhỏ,“mình không áo giáp, chỉ mặc độc chiếc quần gấm thêu thắt ngang lưng, đi chân không”.[TDK V 1988: 7]

9. Sáu bảy mười ba

 

SÁU BẢY MƯỜI BA

 

Trên con đường sang phương Tây thỉnh kinh, thầy trò Đường tăng không chỉ đụng độ yêu tinh ma quái mà còn có khi chạm trán cùng giặc cỏ cướp đường. Mào đầu Hồi thứ 14,Tây du nói:

10. Nẻo về bên ấy

 

NẺO VỀ BÊN ẤY

 

Có đi ắt có đến. Cuối cùng, thầy trò Đường tăng cũng đặt chân tới cảnh giới của Phật. Thấy Đường tăng mải mê ngắm cảnh đẹp, Tề thiên nhắc khéo: “Sư phụ những lúc gặp cảnh giả, phật tượng giả thì vội sụp người lạy. Bây giờ gặp cảnh thật, phật tượng thật lại chẳng xuống ngựa là cớ sao?” Tam tạng nghe vậy, vội vàng xuống ngựa, bước tới cửa tòa lầu, nhìn thấy một đạo đồng đứng nghiêng người trước cổng chùa... [TDK X 1988: 156]

 

Đọc chậm rãi tới đây, nếu tinh ý một chút, người đọc dừng lại tự hỏi rằng: Sao lạ vậy? Tại sao trước cổng chùa không bố trí một chú tiểu, sa di, tì kheo hay hòa thượng? Tại sao trước cổng chùa lại để một đạo đồng? Phải chăng sơ tâm nên viết lẫn lộn? Đạo đồng sao không đứng nơi đạo quán (Lão, Tiên) mà ra cổng chùa (Thích, Phật) để đón Đường tăng?

 

11. Nỗi lòng giấy trắng

 

NỖI LÒNG GIẤY TRẮNG

 

Nghe tin báo thầy trò Đường tăng đã đến, “Phật tổ mừng lắm, lập tức xuống chiếu vàng, cho gọi tám vị bồ tát, bốn vị kim cương, năm trăm vị a la hán, ba nghìn vị yết đế, mười một vị đại diệu, mười tám vị già lam vào đứng xếp thành hai hàng, sau đó mới xuống chiếu vàng cho gọi Đường tăng vào.” [TDK X 1988: 164]

 

Mở đầu cho việc truyền kinh mà tả tỉ mỉ cảnh đón tiếp long trọng hiếm có như thế nhằm ngụ ý rằng đạo pháp không phải dễ duôi truyền thụ (đạo pháp bất khinh truyền).

 

Trong chùa Lôi âm, được diện kiến Phật tổ Như lai tại điện Đại hùng, sau một số nghi lễ cho đủ thủ tục, Đường tăng quỳ lạy và thưa rằng:

12. Tâm lập

 

TÂM LẬP

Giải mã truyện Tây du, bài Sáu bảy mười ba giải về thập tam ma (lục dục, thất tình). Để hàng phục tâm, chuyện không dễ. Mà khi tâm đã hàng phục rồi, thì sao? Bức ảnh thiền trên đây viết rất đẹp hai chữ Tâm lập. Tâm lập mang ý nghĩa gì?

 

13. Hư thực đôi điều

 

 HƯ THỰC ĐÔI ĐIỀU

 

Ngô Thừa Ân tự là Nhữ Trung, hiệu Xạ Dương Sơn Nhân (kẻ núi rừng bắn mặt trời), người huyện Sơn Dương, sau đổi là huyện Hoài An, tỉnh Giang Tô. Ông sinh vào khoảng triều Minh Hiếu tông, năm Hoằng Trị thứ 13 (tức 1500), tạ thế triều Minh Thần tông, năm Vạn Lịch thứ 10 (tức 1582), không con nối dõi.

14. Lý Chí Thường

 

Tranh vẽ Khưu Xứ Cơ của họa sĩ Guo Xu, 1503

 

LÝ CHÍ THƯỜNG

Lời dẫn của người dịch

 

Khưu Trường xuân tên thật là Khưu Xứ Cơ, tự là Thông Mật, hiệu là Trường xuân tử, quê ở Thê Hà, Đăng Châu (nay thuộc tỉnh Sơn Đông). Ông được Nguyên Thái tổ tức Thành cát Tư hãn (1162-1227) mời đến triều đình Mông Cổ, cách Trung Quốc vạn dặm về phía Tây.

15. Tây du ký có bài Lão tôn Phật không ?

 

TÂY DU KÝ CÓ BÀI LÃO TÔN PHẬT KHÔNG?

 

Thỉnh thoảng cũng không tránh khỏi có người nghĩ rằng: “Trong Tây du ký, Ngô Thừa Ân đã mạnh mẽ bài bác, nhạo báng đạo Lão, đã biến hình thành đạo tu tiên, dưới nhiều hình thức, từ nhẹ nhàng đến sống sượng, thô bạo để đề cao Phật giáo...” [Lý Việt Dũng, báo Người lao động cuối tuần, số 127, ngày 09-7-1993, tr. 19.]

 

16. Nói chuyện Trư Bát Giới

 

NÓI CHUYỆN TRƯ BÁT GIỚI

 

Bài Đường tăng! Anh là ai? cho thấy cuộc thỉnh kinh của Đường tăng gồm năm nhân vật mang tính biểu tượng. Năm mà một, là một con người với năm phương diện. Trong năm nhân vật đó, Bát giới có vẻ như đã được hư cấu hơi bất công với những tính cách bị cường điệu.
 

17. Hư cấu và lịch sử

 

HƯ CẤU VÀ LỊCH SỬ 

Trên đây, Phụ lục 2: Hư thực đôi điều, cho biết rằng ngoài tác phẩm của Ngô Thừa Ân, đời nhà Minh còn có bộ Tây du ký truyện của Dương Chí Hòa, gồm bốn mươi mốt hồi. Nhưng trước Dương Chí Hòa và Ngô Thừa Ân, câu chuyện tây du thỉnh kinh của sư Huyền Trang đời Đường đã từng được thần kỳ hóa, truyền khẩu trong dân gian, dựng thành tuồng hát... 

18. Hầu vương

 

Bái sư học đạo

HẦU VƯƠNG

Toàn bộ các nhân vật, sự kiện trong Tây du ký của Ngô Thừa Ân đều là hư cấu mà Hầu vương là nhân vật hư cấu rất độc đáo.

 

Đối chiếu tỉ mỉ giữa lịch sử và tiểu thuyết có thể thấy TDK mô phỏng sự tích đức Phật Thích ca (PTC) và sự tích đức Lục tổ Huệ Năng chép trong Phẩm thứ Nhất (Hành do) của Pháp bảo đàn kinh [PBĐK] để hư cấu thành sự tích Hầu vương.

19. Dư âm

 

DƯ ÂM

1. Đọc Giải mã truyện Tây du

DƯƠNG NGỌC DŨNG

 

Lê Anh Dũng đã sử dụng kiến giải về Phật học, Lão học, Dịch học, và Cao Đài (nói chung là Đạo học) của mình để trình bày lại những ẩn ngữ của Tây du ký. Không biết vô tình hay hữu ý mà trong lúc giải mã, Lê Anh Dũng đã (trong một phạm vi nào đó) áp dụng phương pháp phân tích cấu trúc (structuralist analysis); phương pháp này rất hiếm được sử dụng ở nước ta trong việc phân tích tác phẩm văn học.