35. Tóm lược nội
dung cuốn Mặt Tuồng
Để hiểu và hệ thống hóa lại
cho dễ nhớ, tôi tóm lược nội dung của cuốn Mặt tuồng thành 10 slide trình chiếu
(power point). Hy vọng những ai có quan tâm nhưng không có nhiều thời gian để đọc
kỹ cuốn sách, có thể tìm ở đây những thông tin hết sức cơ bản và những nét khái
quát về phương pháp kẻ mặt trong tuồng, qua đó có thể hiểu được ngôn ngữ của
khuôn mặt tuồng: những trực ngôn của nghệ thuật biểu hiện.
Các hình ảnh minh họa được chụp từ bộ sưu tập của tôi, nội dung được giản lược từ các ý chính trong cuốn Mặt tuồng của nghệ sĩ Vĩnh Huế.
Slide
1- Giới thiệu khái quát về Tuồng:
không giống như kịch, cải
lương hay một vài loại hình sân khấu khác, tính cách của các nhân vật được phát
triển dần qua các chương, hồi và có thể phải đến cuối vở diễn người xem mới biết
được nhân vật là chính diện hay phản diện. Trong sân khấu tuồng, nhân vật được
cố định tính cách, khán giả có thể xác định vai diễn thuôc chính diện hay
phản diện ngay khi nhân vật xuất hiện trên sân khấu bằng cách quan sát
cách kẻ mặt của nhân vật. Người nghệ sĩ thể hiện tài năng của mình qua việc làm
sinh động, riêng biệt và cá tính hóa tính cách này. Đây là đặc điểm chính yếu để
tuồng được liệt vào dòng sân khấu biểu hiện: cách thể hiện mang tính thậm xưng
và phi thực tế. Cũng nhờ đặc điểm này mà tuồng rất gần với các xu hướng sân khấu
hiện đại của phương tây. Gần đây có một thử nghiệm kết hợp tuồng và sân khấu
Pháp trong vở Antigone đã tạo nên những hiệu ứng sân khấu rất mới lạ và đặc sắc.
Slide 2
- Những đặc điểm của khuôn mặt tuồng:
Không
chỉ thể hiện tính cách, khuôn mặt tuồng còn cho biết tuổi tác, nguồn gốc xuất
thân, huyết thống, số phận của nhân vật và thậm chí thể hiện luôn cả tiền kiếp
của nhân vật. Vai Tiết Cương là một ví dụ đặc biệt cho câu chuyện tiền kiếp
này.
Tiết Cương có da màu xám
xanh, không giống với cha là Tiết Đinh San và ông nội Tiết Nhân Quí có da màu
trắng. Do bởi Tiết Cương là hiện thân của Đơn Hùng Tín sau lần đầu thai thứ ba,
nên vẫn phải mang khuôn mặt màu xám của chính tiền kiếp. Điều thú vị trong câu
chuyện này là mối thâm thù giữa Đơn Hùng Tín và La Thành (tiền kiếp của Tiết
Nhân Qúi), phải tới lần đầu thai sau cùng, khi hậu thân của Đơn Hùng Tín là
Dương Phàm đầu thai thành con của chính kẻ thù để trở thành Tiết cương thì lời
nguyền mới được hoá giải (Dương Phàm chết dưới tay Phàn Lê Hoa là mẹ của Tiết
Cương - kẻ thù đương kiếp, Phàn Lê Hoa lại là vợ của Tiết Đinh San - kẻ thù tiền
kiếp của Dương Phàm). Thế mới thấy sự dai dẳng của hận thù! Cũng chính vì cốt
truyện lắt léo và nhiều tầng nấc như vậy làm cho tuồng trở nên hấp dẫn và có sức
thu hút kỳ lạ với những ai lỡ đam mê nó.
Slide 3
- Những yếu tố cơ bản để vẽ một khuôn mặt tuồng:
