Người tan vào không khí.

 

Người tan vào không khí.

Truyện ngắn của Vũ Xuân Tửu

Truyện này, tôi lấy cảm hứng từ những chuyến đi thăm Đền Thượng, còn gọi là Sâm Sơn Linh Từ. (Núi Dùm, tức Sâm Sơn, nay thuộc thành phố Tuyên Quang). Sông Lô chảy qua trước cửa đền. Bên Trung Quốc cũng có sông Lư Thủy, thời Tam Quốc, Khổng Minh dẫn quân bình phương nam cũng qua sông ấy. Ở Ninh Bình có Thung Lau và cố đô cũng gọi Hoa Lư. Dòng sông trong truyện, tôi lấy tên sông Lư, nhưng bối cảnh lại diễn ra ở đồng bằng châu thổ Sông Hồng. Tôi nghiệm ra rằng, trong câu chuyện vùng nông thôn mà có dòng sông chảy qua, khiến nó dễ đứng hơn. Còn với thành thị thì có đường phố, theo thuật phong thủy hiện đại, đường phố cũng là một loại sông…

Nhân đây, tôi xin cám ơn họa sĩ Vũ Đình Tuấn đã minh họa truyện này, với hình ảnh quả chuông rất ấn tượng. Cái minh họa này đã được treo trong một cuộc triển lãm nào đó thì phải?

Một lần nữa, xin cám ơn Nhà văn Sương Nguyện Minh đã sửa câu thoại dài ngoằng của tôi: “Chìa khóa dự phòng, sang Đền Thượng, đón mẹ về nhé”, thành câu ngắn gọn, mà đủ ý, hợp cảnh huống: “Mẹ. Đền Thượng” …

(Một số hình ảnh tôi mới chụp Đền Thượng nhìn từ hữu ngạn sông Lô, tên đền Sâm Sơn và quả chuông đồng với cái vồ gỗ…).

***

 

Một hôm, tôi lái xe mô-tô, đưa mẹ lên đền Thượng Nguồn, cầu thánh thần phù hộ, về chuyện kiện tụng đất đai. Trên đền, có quả chuông đồng rất to, người ta gọi là hồng chung. Khi mẹ lúi húi bày lễ, tôi nghịch ngợm, lấy cái vồ gỗ mít, gõ thử vào núm, nghe tiếng vang ngân ư ư, uôm uôm. Vác vồ lên vai, tôi lơ đễnh ngó qua cửa sổ, nhìn xuống sông Lư, thấy cá ngoi lên hàng đàn. Tiếng chuông xuyên qua không khí và tan vào nước ư?

Chợt có tiếng người hỏi, thoảng trong hơi gió: “Người cần điều chi?”. Tôi ngẩn người, ngó quanh, chỉ thấy mẹ đang thành tâm cầu khấn thôi. Tôi toan cầm vồ gõ tiếp, xem cá nổi thêm nữa hay không, nhưng lần này, câu hỏi khẽ khàng nhắc lại, có vẻ róng riết hơn: “Người cần điều chi?”. Chắc là ai đó hỏi mình rồi, tôi nghĩ bụng và rờ tay vào núm chuông, tìm cớ hoãn binh. Cái núm chuông đã bị thỉnh nhiều, sáng bóng như gương. Tôi nhìn thấy khuôn mặt mình lồi lên trong núm chuông và cảm thấy như có luồng điện chạy vào cơ thể, khiến người lâng lâng như sắp bay lên. “Khéo mà mình tan vào không khí mất!”, tôi bất giác nghĩ thầm. Bỗng cái vồ rơi bộp xuống nền gạch đất nung và tất cả những thứ đồ dùng vật dụng của tôi cũng lả tả rơi theo. Trời ơi, thân thể tôi tan vào không khí mất rồi. Quả hồng chung vọng ra lời nguyền: “Đồng trinh nguyện ước, trở lại kiếp người”.

Bất chợt, một cơn gió mạnh từ sông Lư thổi vào, cuốn phăng tôi và tư trang bay qua cửa sổ. Bọn người đang xúm xít xem cá nổi trên sông, bỗng nhốn nháo kêu lên:

– Vòi rồng cuốn bay quần áo của ai, kìa!

– Ôi trời, cả điện thoại di động quai đỏ nữa kìa!

Tôi bơi trong không khí, thu gom tất tần tật đồ lề, cho vào cái khăn mây, gói lại.

– Lạy thánh mớ bái, vòi rồng còn thu được mọi thứ, như thể tay người nữa kìa!

Thì ra, họ không nhìn thấy tôi. Thế là tôi đã tan vào không khí thật rồi. Cứ mỗi khi tôi lượm được một thứ cho vào khăn mây, thì tiếng người bên bờ sông nhất loạt đếm theo, đầy vẻ háo hức và pha chút sợ hãi. Tôi lẩn vào đám mây bông, mà đám người hiếu kỳ vẫn kiễng chân, nghển cổ ngóng theo.

Tôi phởn phơ dạo bước trên cánh đồng mây bao la, rồi nhảy tưng tưng qua đầu từng con sóng dưới sông Lư. Tôi phóng như bay trên từng con phố và nằm khểnh giữa tán lá cây. Khoái nhất là đứng trên đỉnh tháp ăng-ten truyền hình, ngắm nhìn bốn phương tám hướng, tất cả như hiện trong lòng bàn tay. Đời tôi, chưa bao giờ được tự do như thế này. Có lẽ, muốn tự do thì không nên làm người. Đáng lý ra, mình phải tan vào không khí từ lâu rồi mới phải. Trời ơi, làm sao đưa mẹ về bây giờ? Tôi cố nhoai xuống, nhưng cơn gió lại cuốn đi. Tôi rờ rẫm bấm máy điện thoại di động, nhắn tin về nhà bảo đứa em: “Mẹ. Đền Thượng”.

*

Mái hiên nhà nàng trồng dây hoa, đám rễ tỏa xuống như buông mành. Nàng ngồi trên ghế xích đu, cắm cúi đọc sách. Mấy nốt mụn trứng cá hiện trên vầng trán thanh tú, đã được bôi nghệ vàng. Cái áo liền váy bằng vải lụa màu hoàng yến, mềm mại tựa tơ trời, hờ hững choàng lên thân thể trắng như trứng gà bóc của nàng. Mười ngón chân nàng tự bôi sơn và vẽ hình các loại biển báo giao thông. Tôi ngắm nghía và buồn cười, vì sự tinh nghịch ấy, trong lòng thầm nghĩ, bàn chân dễ chừng đi vừa hài cô Tấm đây! Tôi ôm cái bọc khăn mây, ngồi bên nàng. Có lúc, má nàng đỏ ửng lên. Tôi ghé xem, thấy đoạn tả chuyện tình. Tự lúc nào, cái khăn mây tan ra thành nước, làm cho đồ lề của tôi xổ cả đống trên ghế, khiến nàng giật mình kinh hãi, rồi táo tác nhìn quanh. Có lẽ, nàng tưởng tôi trốn quanh đâu đấy. Nhưng tìm chán không thấy, nàng phụng phịu, nghĩ rằng tôi đùa nhả, nên lại chúi mũi vào sách, thỉnh thoảng đu đưa ghế, tỏ vẻ bất cần. Tôi vật vờ bay quanh rèm. Nàng khép sách, tò mò lật đống áo quần của tôi và nhíu mày, giật mình thốt lên: “Ơ, cả mớ thế này, thì chẳng lẽ tơ hơ như trong bồn tắm à?”. Tôi khúc khích cười. Nàng giật bắn mình, kêu thất thanh: “ma”. Nghe động, con chó bông lông vàng, từ trong nhà lao bổ ra, rồi cứ ngỏng cố chạy theo cái bóng tôi đang dật dờ bay, mà cúp đuôi sủa úc oắc, như thể cắn ma. Điều đó, càng khiến nàng sợ hãi. Tôi vội lảng ra đồng.

Từ chân đê sông Lư tới rặng núi mờ xanh, lúa trải thảm vàng trù phú. Đàn chim chiền chiện nô đùa trên lớp lớp sóng vàng. Đó đây, những ngôi mộ quét vôi, nom như những con tàu trắng đang bơi trên biển vàng. Nhưng qua vụ này, đám ruộng nhà tôi và dân làng, sẽ thuộc về tay doanh nghiệp, do bố nàng làm giám đốc. Doanh nghiệp này sẽ đắp ruộng thành đồi, chở đá ghép núi, đào cây to về trồng rừng… Một khu du lịch sinh thái độc nhất vô nhị, nằm giữa đồng bằng.

Mọi năm, cữ này, cả làng đã rộn ràng vào vụ gặt. Con đường làng rải bê-tông, no nê rơm rạ. Những chiếc xe máy, xe đạp, ô-tô bán tải chạy đi chạy lại, cái ra đồng, cái lên đê, tiếng máy nổ vang vọng bờ tre, mái ngói. Hàng chồng bao tải lúa, béo mũm như lợn tạ, chất đầy dưới những mái hiên. Ánh mắt cười trên gương mặt già, tiếng hò reo trên đôi môi trẻ, làm cho làng bừng lên sức sống mới, trên vùng châu thổ. Nhưng năm nay, chẳng ai còn bụng dạ đâu mà nghĩ đến mùa gặt nữa. Tôi thì cứ mong kéo dài ngày, lo kiện. Nhưng mẹ tôi vừa bôi thuốc mỡ vào gót chân nứt nẻ, vừa xót hạt thóc, than van:

– Một hột thóc, ba vốc mồ hôi. Cứ gùn gắng là gãy cổ bông, có mà ăn cám.

– Mẹ ơi, mai ngày biến cải vũng nên đồi, chẳng còn lúa nữa đâu mà lo gặt – Tôi nhớ lại một ý thơ Trạng Trình và bấm điều khiển chuyển kênh ti-vi.

– Lúa chín thì phải gặt, ruộng đất thì bẩm báo ông trên. Người ta thay trời hành đạo, phân miêng – Mẹ tôi ngồi thừ, nhìn bàn chân xù xì như gốc cây khô, lặng lẽ thở dài.

– Trời mà cho phân miêng như mẹ, thì tỏ mọi nhẽ tự lâu rồi – Trên màn hình, tôi thấy quốc hội đang bàn về việc sửa đổi, bổ sung luật quảng cáo.

Tôi đã bao lần đưa mẹ lên cái chỗ tiếp dân ở trên tỉnh. Họ bảo, việc này, ở như doanh nghiệp. Tôi lại lụi cụi đưa mẹ xuống doanh nghiệp. Giám đốc bảo, dự án trọng điểm, do tỉnh thu hồi đất đai. Mẹ tôi và đám dân làng chạy như đèn cù, hết lên tỉnh, lại xuống doanh nghiệp, rồi thì sang đền. Tôi bảo, muốn thắng kiện, phải kêu cửa quan, kết hợp cầu cửa thánh, cũng như chuyện chữa bệnh là phải kết hợp đông, tây y với lương thực, thực phẩm.

Nhà nàng xây trong khu sinh thái, dự án đang thu hồi đất dở dang. Chính do lẵn kẽo nhiều lần đến nhà giám đốc, tôi mới quen nàng. Nàng là con gái út của giám đốc, đang ôn thi đại học. Con gái xinh xinh thường ngu ngu, tình trường đã dạy tôi như vậy. Con gái nhà quan thường hợm hĩnh, trường đời cũng dạy tôi như vậy. Cả hai điều ấy hợp lại, khiến tôi có ác cảm với nàng. Vả lại, cái đám ruộng sắp mất không vào tay dự án, đã sục sôi trong lòng tôi và dân làng, với quyết tâm sắt đá, còn ruộng mới còn mình. Mất ruộng, người già chỉ có nước bị, gậy đi ăn mày, thanh niên trở thành nông nô, hoặc lưu manh thành thị. Nếu mà nàng có dùng kế mỹ nhân cứu bố, thì cũng công cốc mà thôi.

– Cháu mời các bác xơi nước – nàng mặc áo phông và váy dài hoa chấm, bưng ra một khay trà, tỏa mùi hương sen và khẽ khàng mời mẹ tôi với đám dân làng.

– Chả dám – Dân làng nhìn mái tóc tỉa ngắn ngang lưng, nhuộm phơn phớt vàng của nàng, lạnh nhạt đáp lại.

– Các cụ, các bác mời cho đỡ khát, chờ bố cháu về ạ – Nàng nhẫn nại, cố vớt vát.

– Tôi chả chơi cái anh chè tàu, dân quê chỉ quen chè xanh uống bát – Mẹ tôi buông câu bâng quơ.

– Dạ, có đấy ạ. Nhà cháu lúc nào cũng có ấm chè xanh – Nàng mau mắn, như thể chết đuối vớ được cọc.

Từ chén nước, dần dà dân làng tôi cũng biết, chỉ có hai bố con nàng ở ngôi nhà to như cái đình thế này. Mẹ nàng khuất núi, vì bệnh ung thư. Anh trai nàng, du học tận bên Mỹ. Nàng chẳng thuê gia sư dạy thêm và cũng không đi ôn thi ở thủ đô, vì nhà neo người; vả lại, chịu học, nên nắm chắc kiến thức, không phải xin điểm và chưa hề quay cóp bao giờ. Ơ, xinh mà không ngu nhỉ? Suýt nữa thì tôi buột miệng thốt lên như vậy. Nàng thầm thì, xinh thì chả dám nhận, ngu thì không đến nỗi, nhưng đần thì phải. Tôi giật mình, chẳng nhẽ có người lại hiểu được ý tôi, có lẽ, qua cái nhìn mà đoán mò vậy thôi. Nhiều người bảo tôi, có đôi mắt biết nói mà lại.

– Mời các bác ăn khoai, lót dạ. Khoai cháu trồng ngoài bãi sông Lư đấy ạ.

Dân làng ăn khoai lang luộc, uống nước chè xanh có vẻ khoái khẩu, nhưng cũng dè dặt cảnh giác, sợ mắc mưu mà sao nhãng chuyện đất đai. Tôi tò mò cầm tập giấy nháp, nàng bỏ trong rổ khoai, để lau tay. A, các bài giải gọn gàng và thông minh đấy chứ. Thế này thì tự ôn cũng đậu đại học.

– Em định thi vào trường nào? - Tôi đánh bạo hỏi.

– Em định xin vào sư phạm, nhưng bố em muốn kinh tế quốc dân, để sau này giúp việc nhà – Nàng miễn cưỡng trả lời, nhưng không có vẻ giả dối.

– Tính toán gớm, thảo nào chả giàu nứt đố đổ vách. Chỉ có cánh ta là bóc ngắn cắn dài thôi – Đám dân làng chõ vào, rỉa rói.

– Cháu, cháu… – nàng sợ hãi, nói không nên câu, vội lủi vào phòng.

Tôi lật bản nháp, xem tiếp bài sau. Tiện tay, rút cái bút bi trên túi áo, gạch gạch xóa xóa mấy dòng, rồi giải lại bằng phương pháp khác.

– Khéo lão ta trốn rồi. Lại còn dùng mỹ nhân kế để hoãn binh nữa đây. Thằng này, cảnh giác – Có ai đó đập vào vai tôi, ra lệnh – Thôi, rút!

Đám dân làng ồn ào thu quân. Tôi vứt mảnh nháp vào rổ vỏ khoai, rồi lững thững đi đoạn hậu.

– Lan! Quần áo nào kia? - Bố nàng gắt gỏng, chỉ tay vào đống áo phông có in cái liềm vàng, quần bò mài sờn gối, quần lót thêu hình bu-mê-răng bằng chỉ trắng và đôi giày thể thao, đang nằm chình ình trên xích đu.

Bất chợt, cái điện thoại di động quai đỏ, rung lên bần bật và tòi ra mặt ghế. Bố nàng tò mò cầm lên xem, đọc dòng tin nhắn: “Anh đang ở đâu? Em đã đón mẹ về rồi. Làng đã cầu thánh vật chết cái thằng giám đốc ấy, để ruộng đất lại về tay dân”.

– Thằng này là thằng nào? Có phải nó chuyên viết đơn kiện không? Văn hay chữ tốt mà làm loạn à? Tại làm sao mà quần áo đủ thứ của nó, lại ở đây? – Từ “đủ thứ” phát ra, kèm theo cái quắc mắt nghiêm nghị của bố nàng.

Tạp chí Văn học

– Con cũng không biết! – Nàng ấp úng, trong lòng cũng đầy vẻ nghi hoặc, khiến bố nàng lại tưởng có sự đồng lõa, che giấu chi đây.

– Lại còn không biết, hả? Hư thân…

Nàng òa khóc như bị đòn oan. Vừa hay lúc đó, tôi bay trở lại và cuốn đi tất cả. Bố nàng trở ra, thấy con gái vẫn ôm vào giá xích đu, tấm tức khóc, nhưng không thấy đống đồ đâu nữa, bèn hỏi:

– Đâu rồi?

– Gì kia ạ? – Nàng gạt nước mắt, hỏi lại bố.

Con chó ngỏng cổ, úc ắc sủa theo đám quần áo đang lơ lửng lên trời, như đám vật thể bay không định hình. Đoạn quai đỏ bị giắt vào kẽ ghế, khiến cho cái điện thoại di động cứ vật vã trên xích đu, y như thể con chim bị dính bẫy nhựa.

*

Dân quê sợ mất đất đội đơn đi kiện. Doanh nghiệp lo mất mối lợi phải tính kế dựa vào chính quyền. Chuỗi ngày lê thê, làng quê chộn rộn, tất cả rối tinh cả lên, không biết ai thắng ai. Cứ sáng sáng, dân làng rồng rắn kéo nhau lên tỉnh, xuống huyện và chiều chiều, ai lại về nhà nấy, với vẻ mặt âu lo.

Vàng mặt trời, nàng quén tóc, ý tứ kéo cổ áo về phía sau gáy và lặng lẽ ngồi bên thềm, nhặt mớ rau tập tàng. Bây giờ, bố nàng thích ăn uống như thuở hàn vi: muối vừng, cá cơm rang khế, canh rau thập cẩm và uống nước chè xanh, ủ với mấy lát gừng tươi. Có điều gì buồn bực, khiến ông đăm chiêu, nhưng theo thói quen, vẫn thong thả mở van nước, tưới cây cảnh. Nắng chiều hắt bụi nước thành chiếc cầu vồng nhỏ xíu. Bất chợt, ông vứt bịch ống nước xuống sân gạch nung, vội vã rút điện thoại di động trong cái quần soóc màu nâu, có gắn đầy túi hộp, hình như ai đó hỏi về chuyện dân kéo đến nhà khiếu kiện thì phải. Nàng vội vàng khóa van nước, trong lòng tiếc nuối cái bóng cầu vồng.

Bố nàng bình tâm lại, kéo ghế ngồi bên giàn hoa dây và châm điếu thuốc lá cho thư thái.

– Con phải hiểu, doanh nghiệp nhà ta không được trường vốn, bất đắc dĩ phải dựa vào chính quyền, thu hồi đất dự án theo giá chỉ đạo. Nếu phải trả theo giá thị trường, thì sạt nghiệp, cám cũng chẳng có mà ăn đâu, con ạ.

– Dân làng họ bảo, doanh nghiệp có ý cướp không. Con xin bố phải thương người ta… – Nàng nói từ “người ta” đầy ngụ ý.

– Không là không thế nào? Phải cúng tiến… – Bố nàng lỡ lời, sợ con gái vẩn đục tâm hồn, bởi cái thương trường đầy ám muội này – Người ta bảo, thương người như thể thương thân. Nhưng làm doanh nhân cũng như quan chức, phải khôn ngoan, tỉnh đòn. Một phút mủi lòng, mềm yếu là phải trả giá bằng cả cơ nghiệp.

– Con nghe dân làng có vẻ bất bình lắm. Họ bảo, sao không cải tạo đất đồi núi làm khu sinh thái, mà lại lấy bờ xôi ruộng mật của dân? Chính phủ cũng không cho lấy đất ruộng lúa, để làm khu công nghiệp, khu vui chơi, giải trí, sân gôn cơ mà?

– Nói với người không biết kinh doanh, khó lắm. Ai chả biết cái lẽ nó thế. Nhưng kéo nhau lên chốn rừng xanh núi đỏ, thì nguyên cái chuyện xây dựng cơ sở hạ tầng, làm đường xá, cầu cống, điện đóm đã cụt vốn rồi, con ạ.

– Họ bảo, có sự thông lưng giữa doanh nghiệp và quan chức, vì lợi ích nhóm cái gì ấy.

Cầu trời cho nàng tránh xa cái đống thương trường xú uế kia. Bởi vì, tôi đã kịp toài qua khe cửa, mình dẹt như tờ giấy tờ-rô-ki, lẻn vào phòng làm việc của giám đốc. Tôi đã xem toàn bộ hồ sơ lưu, với sổ tay, giấy tờ, ghi những khoản ăn chia của các quan tham, hút máu mủ từ những thửa ruộng của làng tôi. Người ta áp giá đền bù theo đất nông nghiệp, mỗi mét vuông chỉ ngang bát phở thôi, rồi phù phép qua giấy tờ dự án và làm vài con đường, mấy cái cống rãnh thoát nước, chia lô thực địa, bán với giá cao hơn gấp trăm, gấp nghìn lần, bằng cả cái nhẫn vàng. Cho nên, đơn thư khiếu kiện của dân, bị cấp nọ đùn đẩy cho cấp kia, loanh quanh hồi lâu sẽ biến thành sự đã rồi, qua hết nhiệm kỳ là cứt trâu hóa bùn. Lúc đó, quan quân và doanh nghiệp hú hí hưởng lợi an toàn, còn dân trắng tay, chỉ biết kêu trời. Tôi cuốn hết đống hồ sơ, sổ  sách mang đi phô-tô, làm bằng chứng cho dân làng kiện, phải thắng trong vụ này.

*

Nàng cầm trên tay tờ nháp, có bút tích lời giải của tôi và cắn môi suy nghĩ.

– Thực ra, còn có thể giải bằng mấy cách nữa – Tôi buột miệng.

Lập tức, như có ma lực xui khiến, nàng lập cập chạy lên gian thờ, thắp hương và lầm rầm khấn mẹ. Nhìn di ảnh mẹ nàng, thấy gương mặt hai mẹ con đều nhẹ nhõm, phúc hậu.

Mẹ nàng hiện lên, nói với tôi:

– Em nó còn khờ dại lắm.

– Cháu xin lỗi cô. Cháu và dân làng chỉ đi đòi đất của mình thôi. Chẳng lẽ, đây là cuộc tích tụ ruộng đất, tích lũy vốn tư bản?

– Cô chú từng qua đại học kinh tế quốc dân, rồi bỏ cơ quan nhà nước, cháu ạ. Từ hai bàn tay trắng, lần hồi tích cóp mà nên, chứ chẳng phải bóc lột thặng dư tư bản đỏ, tư bản đen gì sất. Bố cái Lan bảo, thương nông dân thì thương thật, nhưng ai cũng cứ nai lưng ra một nắng hai sương trên đồng, thì cũng chỉ vặt mũi đút miệng, không bao giờ có nhà lầu, xe hơi được đâu. Phải mở hướng đi, liên kết với nông dân cùng lam làm, cùng hưởng lợi, thì mới phất lên được. Doanh nghiệp của cô chú nộp thuế, đóng góp các khoản này nọ cao nhất tỉnh, lại thường xuyên làm từ thiện nữa.

– Bao đời nay, nông dân là quân chủ lực của các cuộc khởi nghĩa, nhưng vẫn là lớp người nghèo khổ, dưới đáy xã hội. Nghe ngon nghe ngọt mãi rồi, phải tự kiếm lấy đường sống thôi. Cháu có bằng thạc sỹ, mà chưa xin được việc. Bây giờ, xin việc cứ phải chi hàng trăm triệu đồng, khác gì mua việc, chạy chức.

– Cháu có lòng thương em nó, thì cũng đừng ghét bố nó – Mẹ nàng ứa hai hàng nước mắt.

– Mẹ ơi, phù hộ cho người ta… – Cái từ “người ta”, nàng nói với mẹ, nghe sao mà thân thương, khiến tôi cảm động.

Nàng nức nở khóc, như muốn tâm sự với mẹ điều gì. Nhưng âm dương cách biệt, họa chăng, chỉ có tôi làm chiếc cầu nối mà thôi. Qua câu chuyện, mẹ nàng hiểu lòng tôi, dường như, người đời không giấu được cõi âm và thánh thần điều gì. Nhưng tôi không thể phản bội ruộng đồng, càng không thể quay lưng lại với mẹ và dân làng. Tài liệu lấy của doanh nghiệp, tôi đã dâng lên thành hoàng làng và cụ thủ từ đã chuyển cho nhóm người đứng đầu đơn, mang lên trung ương rồi. Chính quyền phải làm trọng tài phân xử cuộc tranh chấp, kiện tụng giữa nông dân và doanh nghiệp. Trọng tài mà công minh, thì dân yên vui, no ấm và doanh nghiệp cũng phất lên thôi. Nàng là người thảo hiền, rất kính trọng bậc sinh thành, nên hình bóng tôi trong tâm trí nàng, khác nào áng mây ngũ sắc, chốc lát thoáng qua mặt nước sông Lư mà thôi.

Con chó bông lông vàng lại cúp đuôi úc ắc sủa, đuổi theo cái bóng của tôi. Tôi vội bay ra ngoài ban công. Nó tớp theo. Tôi hoảng hốt lượn xuống sân. Nó chạy như lăn xuống cầu thang, giống một cuộn len vàng, thì tôi đã bay lên sân thượng rồi. Nàng ra ban công, thẫn thờ nhìn ra phía cánh đồng. Nơi đó, những cái máy ủi lổng nhổng như đàn bọ hung, nằm dọc trên đê sông Lư, chỉ chờ lệnh sẽ ủi nát cánh đồng. Những giọt nước mắt lăn dài trên má nàng, khiến tôi se lòng. Nhưng khi nhìn thấy đàn bọ hung khổng lồ bằng sắt thép kia, lòng tôi lại như lửa đốt. Dù bọn vệ sỹ có ba đầu sáu tay, thì cũng phải bó gối quy hàng trước sức mạnh tàng hình của tôi.

*

Dân làng rỉ tai nhau, chặt mía làm gậy và đổ xăng vào chai, giả nước uống, rồi lũ lượt nhau kéo ra đồng. Khiếp, cứ làm như du kích chống càn, chuẩn bị đánh xe tăng, tàu bò không bằng. Đám vệ sỹ của công ty được vũ trang tận răng, hùng hổ ra quân, quyết đè bẹp đám dân làng cứng đầu cứng cổ. Cánh lái máy ủi đã ngồi trong buồng lái, sẵn sàng ủi nát cánh đồng, cướp đất cho chủ dự án.

Nàng kìa! Nàng mặc bộ quần áo lụa trắng, nom như thiên thần đang lướt trên cánh đồng. Nàng cầm cái loa pin giơ lên, giọng khắc khoải, mà đầy uy lực:

– Hỡi anh em vệ sỹ, đừng đánh dân! Hỡi anh em công nhân lái máy húc, đừng ủi nát đồng lúa của dân! Hỡi bà con, đừng đánh anh em vệ sỹ, đừng ném chai xăng vào máy húc! Bà con ơi, anh em ơi!

Tôi hớt hải bay theo nàng, lo dân làng bị hoạn nạn, liền chõ vào loa pin, la thất thanh:

– Bớ dân làng, bằng chứng cướp đất và chia chác của nhóm lợi ích này, đã gửi lên trung ương rồi, đề nghị mọi người bình tĩnh, chờ điều tra, xử lý, xem thế nào đã. Bà con ra tay trước là lanh tanh bành hết, người bị bắt, mà ruộng vẫn bị mất đấy.

Nàng dáo dác nhìn quanh, tuy không thấy người, nhưng nhận ra tiếng tôi, nên khuôn mặt rạng ngời, đầy vẻ kiêu hãnh.

Từ trên sân thượng biệt thự, đang được dùng làm đài chỉ huy, bố nàng sững người giây lát, rồi lệnh cho đám vệ sỹ lôi nàng về. Nhưng mỗi khi chúng đến gần nàng, tôi lại thoi một quả, làm cho hết thằng nọ đến thằng kia ngã lăn quay trên ruộng, chảy cả máu mũi, máu mồm, mà không biết vì sao. Nàng thì không để ý gì đến xung quanh, vẫn cầm cái loa pin, lướt trên cánh đồng và thống thiết kêu gọi.

Bỗng nhiên, những tiếng nổ liên hồi vang dậy cánh đồng. Khói bụi bốc lên mù mịt. Đám nông dân hốt hoảng lùi về rìa làng. Những cái máy húc gầm lên, lao xuống ruộng lúa, ủi mương, khoét chuôm nham nhở khắp đồng. Tôi cũng vội sà xuống, lôi cổ bọn lái máy húc, ném ra ngoài và bế thốc nàng, nhảy lên đám mây bông. Nàng sợ hãi và kiệt sức, rũ xuống như tàu lá héo. Mấy tay nông dân là cựu chiến binh, trườn như rắn trên bờ ruộng và vung tay ném chai xăng vào mấy cái máy húc. Những quầng lửa bùng lên, tiếng máy tắt lịm. Chỗ nào cũng nghe thấy âm thanh của những khúc mía va đập dùi cui, tiếng người kêu thất thanh, tiếng lưỡi máy húc nghiến vào tiểu sành, tiếng đế giày đạp trên thân lúa, tiếng bông lúa ngã vật xuống ruộng; ngoài đê, tiếng sóng sông Lư dội vào bờ… Tất cả, tạo thành mớ âm thanh hỗn loạn trên đồng.

Giờ lâu, khói tan. Cánh đồng hiện ra như một bãi chiến trường. Những cái máy húc ám khói. Những cánh ruộng nham nhở. Biệt thự nhà nàng hiện ra như một cái lô cốt khổng lồ. Trên cánh đồng, những lá cờ đỏ vẫn tươi màu, phần phật bay trong gió. Tôi lặng lẽ bế nàng lượn xuống đồng lúa. Cả hai bên chiến tuyến cùng thực mục sở thị, quỳ lạy như tế sao. Ai cũng tưởng nàng là tiên giáng trần, cứu giúp dân lành. Bởi có ai nhìn thấy tôi đâu. Tôi đã tan vào không khí. Bỗng nhiên xuất hiện cơ man nào là cào cào ma, từ nghĩa địa bay rợp đồng, bâu kín xác máy ủi. Trong nắng sớm mai, đồng làng vừa hiện lên khác nào một bức tranh huy hoàng, tráng lệ, nhưng chỉ phút chốc đã như trở về thuở hồng hoang.

Như một con mãnh thú, bố nàng lao bổ tới và bế nàng chạy tới xe cứu thương. Mọi người nhìn thấy ông ta chạy như lướt, kỳ thực là tôi đang bế cả hai bố con nàng, bay về phía chiếc xe ô-tô trắng, đang hối hả quay giá đèn xanh, đỏ trên mui và hú lên những hồi còi hoảng loạn.

Bỗng cái máy điện thoại di động quai đỏ, lại rung lên bần bật trong túi áo của nàng. Bố nàng nhíu mày, nhìn cái máy hôm nào đã từng xem và vội bấm phím. Tôi cũng ghé xuống đọc tin nhắn: “Anh ơi, mẹ bị thương nặng lắm, cạnh máy húc cháy, chỗ góc ruộng nhà mình”. “Mẹ ơi!”, tôi bất giác kêu lên và toài qua ra khỏi xe, thân thể dài nhẵng như sợi chỉ mành.

Hôm sau, khi trời vừa tan sương, tôi đã thấy các bà già lọ mọ ra đồng, lật đất dưới chân bánh xích và dùng lược tuốt từng khóm lúa lấm láp, đổ vào túi ni-lông. Hạt lúa ám mùi bùn đất, mùi xăng dầu, mùi thuốc nổ, mùi mồ hôi, mùi mía và máu… nhưng vẫn ánh lên màu sắc nguyên sơ, nom như vàng cốm. Những bông lúa còn sót lại trên đồng, uốn cong như mớ dấu hỏi, xôn xao nắng gió.

*

Một ngày đẹp trời, tôi thấy nàng lái xe ô-tô, qua cầu sông Lư, đưa mẹ tôi lên đền Thượng Nguồn. Hai đôi guốc mộc được nàng xếp ngay ngắn ngoài bậc cửa. Mẹ tôi nhìn theo, mỉm cười, vẻ hài lòng. Đó, chính là đôi guốc, tôi đã kỳ công đẽo từ gốc bồ đề. Tôi tặng mẹ một đôi, còn một đôi, mẹ bảo, sẽ tặng cô gái nào vừa chân… Mấy cây nến giả, thắp bóng điện màu, tưởng như đang leo lét cháy. Mẹ tôi xõa mớ tóc dài, bạc trắng hoa lau và khấn cầu ba hồn bảy vía con trai đang lạc bước ở đâu, hãy sớm bay về. Nàng lặng lẽ ngắm quả hồng chung và suýt kêu rú lên, khi nhìn thấy gương mặt tôi, lồi trên núm chuông. Con chó bông lông vàng cũng ngoáy đuôi, sủa úc ắc. Nàng trìu mến, cúi xuống nhìn nó và giơ ngón tay, ra hiệu im lặng. Chợt cái điện thoại di động quai đỏ, lại rung bần bật trong túi, nàng vội mở ra xem, trên màn hình tinh thể lỏng, có bóng dáng một trái tim mờ mờ ảo ảo.

Ôi, tại sao những ngón tay như cánh hoa lan của nàng, lại không rờ tay vào núm hồng chung và nguyện ước? Nàng hiểu được ý tôi kia mà?

Văn nghệ, số 9/2013

 

CHUYỆN Ở BẢN PIÁT

Nhà văn Vũ Xuân Tửu

 

Nhà văn Vũ Xuân Tửu sinh năm 1955 tại Ninh Bình, từng công tác tại Công an tỉnh Tuyên Quang, cũng là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Văn học Nghệ thuật Tuyên Quang, Phân hội trưởng Văn học.

Ông là tác giả cuốn Chuyện trong làng ngoài xã nổi tiếng, viết về những ấu trĩ một thời ở nông thôn.

Ông từng đoạt các giải thưởng lớn về văn học:

- Giải nhất, Cuộc thi Truyện ngắn Tạp chí Văn nghệ quân đội, (2005-2006).

– Giải A, Giải thưởng Văn học Nghệ thuật các Dân tộc thiểu số Việt Nam, 2018.

– Giải thưởng Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam, 2018.

Ông là một trong những nhà văn có tác phẩm được nghiên cứu ở 6 trường đại học với 12 luận văn thạc sĩ, khóa luận tốt nghiệp đại học, công trình nghiên cứu khoa học bởi phong cách “viết không giống ai, một giọng điệu riêng rất lạ”.

CHUYỆN Ở BẢN PIÁT

Vũ Xuân Tửu

 

CHUYỆN Ở BẢN PIÁT là một trong chùm ba truyện ngắn của nhà văn Tuyên Quang “viết văn phải có văn” Vũ Xuân Tửu, thắng Giải Nhất cuộc thi truyện ngắn của Tạp chí Văn nghệ Quân đội năm 2005-2006.

CHUYỆN Ở BẢN PIÁT

Tôi được tăng cường lên Piát để chỉ đạo sản xuất. Một anh cán bộ chân trắng ở Phòng Nông nghiệp huyện, xuống cơ sở chỉ đạo sản xuất, nghĩ cũng kỳ lạ. Tôi toan từ chối, nhưng lại tặc lưỡi, cứ thử xem sao, thế là mới có chuyện.

Nói là chân trắng thì cũng chưa hẳn, bởi mình xuất thân nông dân đồng xuôi, nên việc cấy, việc cày, việc bừa… tay vốn quen làm. Cứ xuống bản, chả chỉ đạo thì cứ xắn tay lên mà làm. Dân chúng ở đâu cũng ghét đám chỉ tay năm ngón.

Từ phố huyện, đạp xe nửa ngày, gửi nhà dân ven đường, rồi đi bộ, trèo ba ngọn đèo, lội bảy con suối thì đến. Tôi hỏi mấy anh cán bộ xã, Piát có nghĩa là gì? Họ bảo, tức là ruộng dốc thoải. Tôi được giới thiệu đến ở nhà Khấu. Khấu, tiếng Tày nghĩa là lúa. Anh ta làm khỏe như trâu, ăn khỏe như hùm. Bố mẹ Khấu chỉ sinh được một mình Khấu thì khuất núi. Tôi ở cùng Khấu từ khi trăng khuyết, đến ngày trăng tròn thì kết tồng. Theo phong tục người Tày, một khi đã kết tồng thì sống tết, chết giỗ, hai người coi nhau như anh em. Tôi thấy mặt trời trước được làm anh. Tuy làm anh, nhưng lại rất ngớ nghết, làm cái gì thằng em cũng phải chỉ bảo cho.

Sáng sáng, mỗi khi kim đồng hồ Pôn Jốt đeo tay chỉ bảy giờ là tôi ra gốc cây bưởi ở đầu sàn, đánh kẻng hợp tác. Khấu là đội trưởng sản xuất nhưng lại hay ngủ quên. Người ăn khỏe cũng thường ngủ khỏe. Mỗi khi nghe kẻng đánh vào tai, Khấu mới vực dậy, ra cầu thích bắc loa tay gọi ồi ồi: “Đi làm thôi lố”. Gọi lấy lệ vậy, chứ các nhà ở cách mấy quả đồi, lại bị sương mù bao phủ, thì làm sao nghe hết được. Cán bộ xã khen Khấu tích cực.

Hợp tác xã Piát ở ngay gần trụ sở Uỷ ban Hành chính xã, nên coi là trung tâm. Tôi để ý thấy có cô Phái, nhà ở bên kia đồi, nhưng hôm nào cũng đến tập trung đi làm sớm nhất. Phái là gái chưa chồng, không xinh lắm, nhưng nước da trắng, nên nom cũng ưa mắt. Theo tiếng Tày, Phái có nghĩa là bông. Nhưng mỗi khi chấm công là Khấu khắt khe với Phái nhất:

– Cào cỏ cải tiến là phải hai tiến, một lùi. Sao cô chỉ có một lùi, một tiến? Phạt ba điểm, còn bảy điểm.

– Cán bộ bảo làm thế.

Khấu nhìn tôi như dò hỏi. Tôi lúng túng phân bua:

– Hồi ở làng, bọn tôi cũng làm thế, cào đi cào lại nhiều, gốc lúa lốc cả lên. Mà cái kiểu này cũng nên bỏ.

Khấu thở dài ngao ngán, gấp sổ, gài bút máy Trường Sơn vào túi áo sơ mi trứng sáo, quên đóng nắp bút nên mực thấm ra ngực áo. Phái thấy vậy, kêu lên: “à lúi”. Khấu lặng lẽ rút bút ra cài lại và vằn mắt lên nhìn. Phái sợ hãi thụt cổ, lè lưỡi quay đi.

Hồi ấy, ra khỏi nhà đã là rừng. Những chú lợn rừng sọc dưa còn lon ton chạy vào ăn cám với lợn nhà. Gà rừng còn vào gầm sàn, kiếm ăn với gà nhà. Nhưng tự dưng, không biết đàn khỉ ở đâu kéo về phá ngô dữ lắm, nên cái việc chỉ bảo hệ trọng đầu tiên của thằng em là cách làm súng. Khấu lấy về một đoạn thép tròn, dài hàng mét, to như ngón tay cái, bảo làm súng. Tôi ngớ ra, trần đời, chỉ thấy súng nòng rỗng, chứ chưa bao giờ thấy nòng đặc như cái thuốn thế này. Khấu chừng như hiểu ý, nhưng chỉ cười cười. Khấu làm cái gì, tôi cũng làm theo. Hai chúng tôi vần một khúc gỗ to như cái cối xay chôn xuống gầm sàn làm giá đỡ, rồi néo chặt đoạn thép vào cho chắc và khoan nòng.

Việc khoan nòng, quan trọng nhất là phải khoan cho thẳng, nếu lệch, khi bắn nhiều, đạn sẽ làm cho nòng mòn vẹt như vạc ống dầu. Bởi thế, Khấu giữ mũi khoan, còn tôi thì cò cưa cái cần khoan buộc dây da trâu. Phôi thép bắn ra, nóng như cám rang.

Chiều chiều, cứ đi làm hợp tác về, hai chúng tôi lại xúm vào khoan. Bọn thanh niên trong bản cũng xúm đến xem và kéo khoan đỡ tôi, nhưng Khấu thì khư khư giữ mũi khoan, không giao cho ai bao giờ. Có hôm cô Phái đến đọ sổ công điểm, mũi khoan chợt nảy nên, lao bổ xuống bàn chân, máu chảy chan hòa. Cô Phái sợ hãi kêu thét lên lấy tay bưng mặt, Khấu xoay người, thò tay vào cạp quần, rứt ra một túm lông rịt vào vết thương, cầm máu. Cô Phái vô tình nhìn thấy, lại kêu rú lên: “à lúi” và chạy vụt đi. Đám thanh niên cười hà… hà.

– Hỏng rồi!

– Sao?

– Chưa thấy máu thú đã thấy máu người, khỉ chưa chạy mà chân đã thủng rồi à.

Khẩu súng rồi cũng làm xong, nom oách như súng trận. Chọn ngày lành, hai anh em lên đồi bắn thử. Chúng tôi nằm phục ở rìa nương, tìm tảng đá con khỉ đầu đàn thường ngồi chỉ huy làm đích. Một lúc, mấy con khỉ mò ra nháo nhác nhìn quanh, rồi lũ khỉ buộc dây rừng quanh bụng, ào ạt xông vào bẻ ngô. Khấu giương súng, bóp cò đánh “đoàng” một cái. Nòng súng không có đường khương tuyến, lại bắn đạn K44 của dân quân, viên đạn ra khỏi nòng thì xoay ngang, xé gió kêu ngoao ngoao như tiếng ma, nghe rợn tóc gáy. Lũ khỉ rụng rời chân tay, nằm chết giấc. Tôi toan trói mấy con về thịt, Khấu bảo, đừng làm thế, khỉ giống người mình. Một lúc sau, lũ khỉ tỉnh dậy, lểu thểu lê bước vào rừng. Từ đó, chúng không dám bén mảng về phá ngô nữa.

Một hôm tôi lên họp giao ban trên xã về thì không thấy Khấu đâu, chỉ có cô Phái cầm cuốn sổ công điểm gia đình đang ngồi ở ngoài. Thấy đầu cầu thang có treo con cá chép rất to, tôi lấy làm lạ. Cô Phái lí nhí nói:

– Em sang đối chiếu công điểm tháng trước…

Liếc nhìn con cá đang ngáp ngáp, cô khẽ nói:

– Bố bầm em bảo, mang cho các anh con cá. Bố em mới quăng chài ở vực Cọn, chỗ anh Khấu hay ra tắm.

– To thế!

Tôi chỉ định khen con cá, nhưng cô Phái lại cúi nhìn xuống ngực mình, mặt ửng đỏ như mào gà.

Tôi đưa cô Phái về, con đường mòn vắt qua đồi yên ngựa. Chiều xuống, từng đàn chim hối hả bay về tổ. Thỉnh thoảng, cô Phái lại ngoái lại hỏi:

– Cán bộ đã học được nhiều tiếng Tày của món em chưa?

– Bọn thanh niên đang dạy, nhưng cũng đủ để đi đường: “Kin hy” là đi đường rậm, “Kin vày” là quay trở lại.

Cô Phái ôm bụng cười ngặt nghẽo, ngã lăn cả ra vệ cỏ ven đường. Cái váy đen lật lên để lộ ra bắp đùi trắng như đọt măng. Cuốn sổ công điểm văng ra bên cạnh, cũng cuộn tròn như bẹ măng. Cái khăn đội đầu tuột ra, làm cho mái tóc đổ tràn trên cỏ như một đống móc. Tôi lúng túng không biết sự tình thế nào, cũng nhệch mồm ra cười theo. Bên đồi, vẳng tiếng mõ trâu lốc cốc, lòng bồi hồi như lúc nghe tiếng mõ chùa làng. Khói lam chiều đang tỏa trên những mái nhà sàn dưới bản Piát, thấy nao nao nỗi nhớ quê nhà.

Hồi lâu, cô Phái lồm cồm ngồi dậy và nghiêng đầu, đưa tay vấn tóc. Bầu vú vổng lên ngồn ngộn như quả bưởi, núm vú lồi sau lớp vải áo, nom như quả mận thóc. Tôi ngượng, quay mặt đi, chợt nghe cô Phái bảo như ra lệnh:

– Cán bộ lấy giúp cái khăn đi!

Tôi ngập ngừng cúi xuống, lấy cái khăn vuông đưa cho cô. Bàn tay cô ấm mềm, nắm lấy tay tôi. Đôi mắt cô long lanh, đôi lông mày ươn ướt, dựng ngược:

– Sổ công điểm nữa đi!

Tôi quỳ xuống, nhặt cuốn sổ công điểm đưa cho cô. Thế là hai tay cô nắm lấy hai tay tôi, rồi từ từ ngả người lên bãi cỏ kéo tôi nằm sấp lên tấm thân mềm mại hầm hập như lò lửa…

Bất chợt cô đẩy tôi ra. Tôi ngỡ ngàng chưa hiểu ra sao, cô lại vụt lật nghiêng, vùng dậy. Bỗng có vật gì đó rất nặng rơi bụp xuống lưng tôi, những viên đạn đổ ra tung tóe trên bãi cỏ. Tôi giật mình, nhận ra cái túi đạn của Khấu. Ngước nhìn lên, thấy Khấu đang ôm súng, ngồi thu lu trên chạc cây, bảo là để rình khỉ. Nhưng khỉ đã cao chạy xa bay từ lâu rồi kia mà? Tôi bẽ bàng ngồi dậy. Cô Phái vùng chạy như ma đuổi, vứt lại khăn đầu và sổ công điểm.

Khấu đi bộ đội, để lại ngôi nhà sàn và khẩu súng ma kêu cho tôi. Nhà thì tôi ở, nhưng súng không bắn bao giờ. Trên cột cái gần bếp chủ có dán cái đuôi cá chép của cô Phái. Cái đuôi xòe to như quạt giấy, ôm nửa thân cột.

Trên Phòng Nông nghiệp thấy tình cảnh như thế thì cho tôi xuống hẳn xã. Trước đây tôi cứ ngỡ đi tăng cường dăm ba tháng thì trở về, ai dè lại kết tồng, bám rễ ở Piát đến thế này?

Piát đúng là ruộng dốc thoải. Bản nằm ngay dưới chân đồi cũng dốc thoải, bên cạnh là ruộng lúa. Người Tày sống theo kiểu “thượng cư hạ điền” là vậy đây. Trên đồi trồng cọ, lấy lá lợp nhà. Hôm đầu đến bản, tôi thấy ngoài cánh đồng có con gì to lắm, lông mốc thếch như bìm bịp, chốc chốc lại bay lên, đậu xuống, lại kêu: “ụp, oà…”. Tôi tò mò đến gần xem, hoá ra là cái cối giã gạo nước, làm kiểu dã chiến. Người ta lợp mấy tàu lá cọ khô lên đầu cần cối để che nắng, che mưa cho cối gạo. Những mái nhà sàn lợp lá cọ ẩn khuất dưới bóng cọ. Mỗi khi có mưa, rừng cọ lại xao động tấu lên bản nhạc ồn ã, khiến lòng người cũng bồn chồn xao động. Tôi chưa thấy nơi đâu, mỗi khi trời đất giao hòa lại kinh động như ở chốn này. Thảo nào, bản Piát, nhà nào cũng đông con và các cô gái thì đa tình.

Từ khi xảy ra cái việc khăn rơi, đạn đổ thì cô Phái lánh mặt tôi, cả khi Khấu lên đường cũng không thấy bóng. Một hôm, tôi đánh bạo đến nhà tìm, từ trên lưng đồi đã nghe tiếng tính tẩu thánh thót và giọng Phái du dương hát loàn:

Loàn tôi lìa đám, dạ bồi hồi

Én lìa nhạn để lòng thương nhớ

Ong lìa ong da diết cùng hoa

Sang năm, loàn có còn gặp hoa nữa…

Tôi ngơ ngẩn trở về, lấy gỗ kháo quang vót cần đàn, lấy quả bầu khô làm tẩu, cứ dài chín nắm cần thì ba nắm đàn. Đàn nữ kéo ba dây. Rồi tôi băng đồi yên ngựa mang đàn sang cho cô Phái. Cái đàn ấy là cái tình, đã đưa cô Phái về ăn cùng mâm gỗ, ngủ cùng chiếu cọ với tôi.

Một chiều, cùng đi sửa cọn nước ngoài suối, Phái hỏi:

– Anh có biết tại sao anh Khấu…?

Tôi nhướng mày, lặng im.

– Anh ấy thương em, anh ấy đã ngỏ lời khi hợp tác làm cọn nước này. Nhưng bố bầm em sợ, nhà anh ấy hay chết non…

– Nhưng sao cứ thấy chú ấy hay cáu gắt với Phái?

– Tính anh ấy thế mà.

Tôi đăm đăm nhìn lên vực Cọn. Thảo nào, lâu lắm rồi, tôi rủ mấy Khấu cũng không ra tắm vực Cọn nữa.

Năm sau, có anh bộ đội về bản trao quân tư trang của liệt sĩ Khấu. Biên bản ghi: “áo may ô cũ: 2 cái, quần đùi: 3 cái (2 cũ, 1 mới), khăn mặt cũ: 1 cái, giầy vải cũ loại II: 1 đôi, balô cũ loại II: 1 cái. (Tổng cộng 5 thứ)”

Tôi ký nhận và buột mồm hỏi:

– Không có quần áo dài à?

Anh bộ đội lặng im một lát mới bồi hồi nói:

– Đơn vị chúng tôi ở chiến trường C, núi rừng còn hiểm trở hơn Piát nhiều. Tuy chiến đấu gian khổ, ác liệt, nhưng đồng chí nào cũng dũng cảm và nặng nghĩa tình đồng đội. Trước khi ra trận, quân phục mới để lại hậu cứ cho đồng đội. Còn mình chỉ mặc quân phục cũ và cầm súng ra đi.

Tôi ứa nước mắt. Phái gào lên thảm thiết.

– Đồng chí Khấu rất gan dạ và khéo tay. Khẩu súng nào hỏng hóc, đều chữa được hết. Có một đêm, đơn vị chúng tôi tấn công vào cứ điểm của địch. Chúng bị thiệt hại nặng nề, nhưng phía ta cũng có hy sinh. Mấy hôm sau, chúng tôi mới bò vào được để lấy tử sĩ ra. Đồng chí Khấu bảo chúng tôi phải buộc dây dù vào, kéo thử đã, đề phòng địch gài mìn dưới thi hài liệt sĩ.

– Món rắn độc!

– Quả nhiên, chúng tôi vừa kéo mạnh một cái, tức thì quả mìn nổ tung, ngay bên cạnh… Lúc khiêng tử sĩ, thì đồng chí Khấu cứ xin khiêng sau.

– Chú ấy luôn đi đầu cơ mà?

– Tử sĩ để lâu ngày, đã rữa ra, lúc khiêng lên dốc… dốc ngược, còn hơn cái núi bên kia ruộng Piát, thì nước vàng chảy theo đòn khiêng xuống vai, cứ phải lấy lá mà quệt đi, cho khỏi thấm vào áo.

– Chết thôi, khổ thế à?

Phái lại gục đầu, nức nở khóc. Tôi bồi hồi, khẽ hỏi:

– Thế, chú ấy hy sinh trong trường hợp nào?

– Lần ấy, chúng tôi được lệnh tiêu diệt toán thám báo Ngụy đang tụ tập trong rừng sâu. Đường hành quân qua đường mòn độc đạo. Khi chuẩn bị lội suối, đồng chí phân đội trưởng đã cảnh giác, ném một khúc gỗ xuống hòn đá ven bờ…

– Để làm gì?

– Bọn thám báo cũng quỷ quyệt lắm. Chúng hay gài mìn ở những chỗ người ta thường bước chân vào. Tuy không động tĩnh gì, nhưng khi đồng chí Khấu vừa nhảy xuống, thì hòn đá lật nhào, quả mìn nổ bùng lên. Đồng chí Khấu ngã vật xuống dòng suối. Máu loang đỏ nước.

– Bầm ơi!

Phái lại kêu lên đau đớn.

Đơn vị đã mai táng, lập mộ chí, vẽ sơ đồ để sau này quy tập.

Phải đưa anh Khấu về thôi. Người Piát phải về Piát.

Anh bộ đội mời bà con mỗi người một điếu thuốc lá Thạp Luông, hút cũng thấy thơm thơm, nhưng người Piát chỉ quen hút thuốc lào. Cái điếu ục cứ chuyền tay nhau, vòng đi vòng lại mãi theo câu chuyện về những kỷ niệm của bà con dân bản với Khấu.

Bây giờ, cái bản dốc thoải của tôi đã khác xưa. Ngoài đồng không còn cối giã gạo nước kiểu con bìm bịp nữa. Nhà tôi đã mua máy xay xát về nghiền ngô, xát gạo cho cả bản. Rừng cọ cũng không còn tấu nhạc mưa, nên mỗi nhà chỉ đẻ từ một đến hai con. Cọ đã bị phá đi để trồng keo, theo dự án xây dựng nhà máy bột giấy. Trong nhà tôi, cây đàn tính cùng treo cạnh khẩu súng tự tạo, trên vách cạnh bàn thờ. Giữa thân cây cột cái, trên đuôi cá có dán thêm tấm bằng “Tổ quốc ghi công” của liệt sĩ Khấu. Tôi hỏi Phái, tại sao không lồng trong khung cho trang trọng? Phái bảo, làm thế cho chắc. Ông chủ thì tựa vào cột chủ.

Ban đêm, Phái ngồi cán bông bên bếp lửa, chợt thấy đom đóm bay đầy ngoài vườn, khẽ nói:

– Sắp đến mùa trồng bông rồi.

– Phải “thìn khấu, dậu phái” mà.

Phái thảng thốt nhìn tôi, hỏi:

– Anh cũng biết câu ấy của người Piát à?

– Anh cũng là dân Piát, làm sao không biết, ngày con rồng trồng lúa thì tốt, ngày con gà trồng bông thì nên.

Từ ngoài suối, vọng về tiếng cọn nước kêu ken két giữa đêm thanh, nghe như tiếng khoan nòng súng thuở nào.

Bí mật cuốn gia phả

Truyện ngắn của Vũ Xuân Tửu

Gia đình ông Hộ ở thị xã thượng du, có một cuốn gia phả đựng trong ống tre, viết không theo quy định thông thường, mà cứ mỗi khi có việc hệ trọng thì ghi lại bằng thứ giấy mực hiện có. Tuy mang tính tư liệu, nhưng tờ nào cũng ghi chữ “Gia phả”.

Có một tờ viết bằng mực tím, trên loại giấy viện trợ, có dòng kẻ to của Liên Xô. Dòng chữ chỗ đậm, chỗ nhạt. Đồ rằng, viết bằng bút lá tre.

Gia phả: Nước lụt lên to, ngập lưng nhà. nước rút, các cột đều lệch khỏi tảng, nhưng nóc và mái vẫn nguyên, nên không làm lại. Một đêm, có người khách lạ đến nhà...

Chiều nay, Hộ nghỉ buổi phụ vữa, ra bến xe khách thị xã, dáo dác tìm kiếm một người đàn ông…

Bến đò, bến xe là nơi dân tứ chiếng tụ hội, làn gì chẳng kiếm được người vừa ý. Chọn một hàng nước ở cửa nhà chờ xe, Hộ gọi một chén nước chè và điếu thuốc Sông Cầu, ra vẻ nhàn tản nhâm nhi, nhưng mắt như đóng đinh vào đám người đang xếp hàng rồng rắn trước cửa bán vé. Cái lão tóc hoa râm kia, vẻ từng trải, nhưng khoẻ đâu đến già, tinh như nước rãi mà thôi. Tay cán bộ cắp ca-táp thì có vẻ phong lưu, nhưng môi mỏng như lưỡi dao xây, chắc hay hớt lẻo, có khi gây hoạ cho người khác nào đổ nhà, sập bếp. Gã thợ cưa thì vâm chắc như gấu, nhưng vai u, thịt bắp. A, cái người khoác ba-lô, mặc quần áo bộ đội, nhưng sao không đeo quân hàm, quân hiệu? Tay trái anh ta lại luôn đút trong túi quần. Người hay đút tay vào túi, hẳn là loại người cẩn thận.

Bỗng cả đoàn người ồn ào hẳn lên như vỡ chợ, dồn sít vào nhau giữa hai hàng ke sắt, nom như thể gắp cua. Bà hàng nước lẩm bẩm: “Bán vé rồi đấy”. nhưng chưa giập miếng trầu, cuộc bán vé đã rã. Hết vé. Mấy người cuối hàng uể oải xếp cục gạch xí phần, rồi tản ra các hàng nước để mai phục cuộc sau. Anh bộ đội vẻ mãn nguyện, đút vé vào túi áo ngực. Hộ cất tiếng hỏi để làm quen:

- Mấy giờ rồi, đồng chí?

Anh bộ đội vẫn đút tay túi quần, khẽ ghếch cổ tay lên nhìn, buông sõng một câu: “Ba rưỡi”, rồi toan bỏ đi. Hộ vội giơ tay lên vành mũ lá, chào kiểu quân sự:

- Báo cáo đồng chí, tôi muốn có tí việc.

Anh bộ đội nhìn Hộ ngờ ngợ, như thể gặp người quen cũ mà chưa nhớ ra, nên từ tốn:

- Có chuyện gì? Tôi còn đi tìm chỗ nghỉ, kẻo nhà trọ quốc doanh hết chỗ.

- Cứ ngủ đâu là nhà, ngã đâu là giường. Nhưng tôi muốn báo cáo…

Hộ chỉ tay ra chỗ ghế đá, gần bờ sông. Anh bộ đội cảnh giác, nhưng vẫn phân trần như trước con phe, muốn mau qua chuyện:

- Tôi chả có hàng họ gì đâu. Bộ đội trả phép thôi mà.

Thế thì đúng tổ con chuồn chuồn rồi. Hộ xởi lởi dốc bầu tâm sự về gia cảnh và bệnh tình của mình, khác nào gặp lại cố nhân. Ban đầu, anh bộ đội tỏ vẻ nhạc nhiên, nhưng rồi thấy giọng chân thành của Hộ, nên cũng cảm thông. Cuối cùng, Hộ đánh liều van xin:

- Báo cáo đồng chí, đêm nay, đồng chí cho vợ chồng tôi xin một đứa con.

Anh bộ đội nghe vậy thì ngớ người như kiểu không tin vào tai mình, hồi sau anh hiểu ra vấn đề nghiêm trọng, liền sừng sộ:

- Định khiêu khích hả? Định đặt bẫy hả? Coi chừng! Nhìn đây.

Anh bộ đội tháo tuột cái đồng hồ Slava mạ vàng ra khỏi tay và lật lên, chỉ cho Hộ xem cái hình mũi tên vòng cung, con dao găm và khối bộc phá. Hộ nghệt mặt ra. Anh bộ đội lên giọng đe nẹt:

- Đặc công, luồn sâu đánh hiểm!

Dưới sông, cánh đi bè đang í ới gọi nhau cập bến lâm sản. Tiếng dây song vật mình, tiếng tre, nứa chèn vào nhau, nghe răng rắc như thể rút xương, khiến cả hai ắng đi. Một lúc, Hộ như sức tỉnh, lại vò đầu, bứt tai, chỉ thiếu nước quỳ xuống mà lậy. Nhưng rồi, xem chừng anh bộ đội đã hiểu ra tấm lòng chọn mặt gửi vàng của Hộ, bèn hạ giọng:

- Thì cứ cho là anh thật lòng. Nhưng một người bình thường cũng không cho phép mình vi phạm phẩm chất đạo đức như thế, huống hồ tôi lại là quân nhân. Mà kỉ luật quân đội là kỉ luật sắt.

Hộ cảm thấy hẫng hụt như thể bị cánh thợ khác hớt tay trên công trình, mặt thuỗn ra như ống điếu. Dưới sông, cái bè dài ngoẵng như một con giải khổng lồ bị trôi tuột. Bọn trên bè cãi chửi nhau ầm ĩ, hốt hoảng cố sức neo hãm. Những sợi dây song căng lên như dây đàn. Hộ ứa nước mắt, ngậm ngùi:

- Ông trời bắt tội tôi mới bị vô phúc như thế, chứ trần đời, có thằng đàn ông nào lại rước giai về nhà bao giờ.

- Thế, cả cái thị xã này, không còn thằng đàn ông nào đáng mặt nữa hay sao?

- Báo cáo đồng chí, không phải là không có, nhưng cái thị xã bé như bàn tay thế này, rồi sau phức tạp chuyện con anh, con tôi…

- Việc hệ trọng như vậy, nhưng anh lại đặt vấn đề với người xa lạ như tôi, thì tôi cảm thấy cũng đã phần nào hiểu được ý anh. Nhưng anh cũng thông cảm, tôi đã có vợ rồi. Tôi không thể phản bội cô ấy được.

- Đàn ông tôi còn lạ gì. Có anh còn đóng cửa đụn đi ăn mày ấy chứ. Anh nói thế, tôi càng cảm thấy việc tìm người của mình quả không lầm. Trông mặt mà bắt hình dong chứ.

Anh bộ đội tủm tỉm cười. Hộ nhác thấy, phỉnh thêm:

- Đồng chí đã từng chinh chiến, còn lạ gì đời.

Anh bộ đội thở dài, lơ đãng nhìn ra dòng sông. Cái bè đã vạ vào dưới bến. Yên bình trở lại bến bờ. Anh bộ đội ngập ngừng:

- Thế, ý vợ anh thế nào?

Hộ mừng rỡ, sấn vào:

- Báo cáo đồng chí, tôi bị bệnh như vậy, nhưng vẫn giấu cô ấy. Nếu đồng chí quan tâm chiếu cố, tối nay, tôi sẽ phục rượu cho cô ấy say, rồi đồng chí…

- Phức tạp quá đi mất.

Hộ sợ hãi, vội thanh minh:

- Báo cáo, sở dĩ phải làm như thế là để cô ấy vẫn tưởng con tôi, khỏi áy náy về sau. Chuyện này cơ mật, chỉ có tôi với đồng chí biết thôi.

Anh bộ đội thấy Hộ có vẻ cẩn thận, lo trước tính sau, nhưng vẫn lưỡng lự:

- Việc này mà lộ ra, cấp trên kỉ luật, không cho ra chiến trường thì…

Hộ khấp khởi mừng thầm, coi như công việc đã được bảy, tám phần rồi:

- Tôi đã trù liệu kĩ lưỡng cả rồi, chứ có phải trẻ người non dạ mà xốc nổi đâu.

Anh bộ đội lại thở dài, không nói gì thêm, coi như cũng đã miễn cưỡng chấp thuận. Đài Phát thanh tiếng nói Việt Nam đã đến giờ phát buổi chiều. Tiếng loa công cộng ở bến xe, vang lên rộn ràng bản nhạc hành khúc và bản tin chiến sự miền Nam. Hộ dấn thêm bước cuối cùng, như thể trát lại lỗ giáo trên tường nhà, coi như phần xây đã xong.

- Báo cáo đồng chí, khí không phải, nhưng xin gửi đồng chí mấy hào ăn tối cho có sức; rồi độ chín rười, mười giờ đêm, tôi ra đón ở đây.

Anh bộ đội vẫn đút tay tuí quần và lại ghếch lên nhìn đồng hồ. Chợt nhìn thấy những mười đồng đang xoè trước mặt thì vội ấn trở lại thảng thốt kêu lên:

- Tôi ăn đặc táo chỉ có sáu hào tám. Thỉ thưởng tôi thượng tá mới ăn tiểu táo đồng hai. Thế này, quá đặc táo.

*

Lại một tờ gia phả, nhưng bị nhoè, không đọc được. Có lẽ là do ẩm mốc sau trận lụt.

Hộ khẽ lay lay vợ, thì thào gọi:

- Mình, mình ơi…

Nụ vẫn nằm bất động. Hộ yên tâm chạy ra cổng, gọi anh bộ đội:

- Đồng chí ơi…

- Đúng phương án chứ?

- Phải, này, uống chén rượu nhá. Rượu bổ…

Hai người đàn ông nâng chén. Anh bộ đội có vẻ ngượng nghịu. Còn Hộ thì không dám nhìn thẳng vào anh bộ đội nữa, khẽ nhấp một ngụm, suýt bị sặc, tưởng như chén rượu đoạn hồn, dành cho kẻ lĩnh án tử hình, trước giờ ra pháp trường.

Anh bộ đội kín đáo quan sát xung quanh. Vách nhà còn ngấn nước lụt. Chắc chỗ này nước lên to, chảy mạnh, nên tảng đi đằng tảng, cột đi đằng cột. Trên vách, treo một bức tranh vẽ đứa trẻ bụ bẫm đang ôm con gà trống cưỡng. Góc nhà, có mấy cái bay, dao xây và thước gỗ dính vôi vữa. Trên ban thờ, thấy có cái ống tre đã nứt, viết hai chữ: “Gia phả”, theo lối in hoa, đủ dấu.

Trong khi đó, Hộ vào buồng, bật đèn ngủ và lẩy bẩy cởi quần áo ngủ cho vợ, rồi phủ lên tấm vỏ chăn hoa đào. Lúc lập cập đi ra, va phải cái cột, đau nổ đom đóm mắt. Hộ nói như mếu: “Vào đi…”.

Hộ tựa cửa canh chừng hàng phố. Phố lao động, ngủ sớm. Trên núi xa xa, ánh lửa đốt nương lập loè như ma trơi. Bỗng có tiếng khoá thắt lưng lách cách, Hộ tưởng như búa tạ giáng xuống đầu. Hộ nhích ra cổng, dỏng tai nghe. Ngoài đồng, phía cuối phố, mấy người đang đi soi ếch, chốc chốc lại reo lên: “Một đôi này…”, khiến Hộ giật mình tê tái. Bây giờ, chắc chắn đang… nhưng sao lâu thế nhỏ? Chỉ chốc nhát như xếp kiêu gạch là cùng, mà lâu như đánh cối vữa thế này.

Trong khi đó, anh bộ đội ngập ngừng bước vào buồng, cảnh giác nhìn quanh, không thấy động tĩnh gì nghi vấn, mới khẽ kéo tấm ri-đô hoa xanh ra. Anh đột ngột nhìn thấy trên giường có một người đàn bà còn trẻ, độ hăm ba, hăm bốn gì đó. Cô ta nằm nghiêng, mặt quay ra ngoài, mớ tóc buông tràn trên gối đôi thắng, má hồng, mày cong, mắt khép hờ… Anh hít một hơi thật sâu để lấy lại bình tĩnh, rồi lúi húi cởi giày vải, thong thả mở khoá thắt lưng, cởi quần áo dài vắt lên thành giường rẻ quạt. Khi anh chạm tay vào người đàn bà, tự dưng, cả hai cùng cảm thấy như bị điện giật.

Lần đầu tiên trong đời, anh nhìn thấy đàn bà khoả thân dưới ánh đèn ngủ. Vợ anh chưa bao giờ cho anh ngắm nhìn thân thể. Vợ chồng khi chung đụng, đều phải tắt đèn. Không biết có phải do chén rượu kích thích hay do người đẹp lồ lồ trước mặt, đầy khêu gợi, mà trong lòng anh có ngọn lửa bốc lên bừng bừng. Anh hấp tấp lột áo may-ô qua đầu. Cái dải nút quần đùi bị rối, anh nóng nảy giật đánh “phựt” một cái và cái quần đùi, rộng thùng thình như một cái váy, rơi tụt xuống nền xi-măng. Anh sà xuống. Hình như người đàn bà run lên trong cơn sốt. Anh chỉ kịp thì thầm: “Yêu…” và khẽ lật người đàng bà đã mềm nhũn vào giữa giường…

Anh ngồi dậy, vừa chăm sóc, vừa ngắm gương mặt kiều diễm, phảng phất nụ cười. Ra đến cửa buồng, nghĩ thế nào, anh lộn lại, thấy người đàn bà lại nằm nghiêng, quay mặt ra ngoài. Mắt vẫn khép hờ, nhưng đôi lông mày như vừa dãn ra. Anh lặng lẽ tháo chiếc đồng hồ, đặt bên gối, thì thầm nói qua hơi thở: “Kỉ niệm”, rồi mạnh bước, khoác ba-lô ra cổng. Chợt có tiếng hỏi, làm anh giật mình:

- Đưa bến nhá?

- Nhớ đường rồi. Trinh sát mà.

Một tờ gia phả viết bằng thứ mực xanh Hồng Hà, trên loại giấy của nhà máy Hoàng Văn Thụ, nét chữ đều đều như thể viết bằng bút máy.

Gia phả: Tiếp nối truyền thống tu thân, lập nghiệp của cha anh, Hộ vừa lập gia đình đã xin ra ở riêng, không phiền luỵ đến bậc sinh thành.

Trong thị xã miền núi này, nhà Hộ tuy không giàu, nhưng cũng vào hàng danh giá. Bố lái xe ca, mẹ có sạp hàng ngoài chợ. Hộ lại là con một. Người ta bảo, con độc cháu đàn. Mẹ Hộ kĩ tính, đã chọn Nụ làm nàng dâu, nết hiền thảo, mình trắm, mông vại. Tạng con gái như thế, cứ gọi là đẻ sòn song. Khi Hộ còn là học sinh, bố mua cho cái xe Fa-vô-rít, nhưng Hộ chỉ đi bộ đến lớp. Bố bảo: “Mày cứ đi hỏng, tao lại mua cái khác”. “Con để giành, mai sau lấy vợ thì bán đi, mua đất, làm nhà”. Mẹ cho tiền ăn quà sáng. Hộ lại bỏ ống tiết kiệm, sáng thì rang cơm nguội ăn lót dạ. Bởi thế, lấy nhau được ít ngày, vợ chồng trẻ đã quấy quả xin ra ở riêng. Hộ phân bua: “Nhà của bố mẹ là của trời. Trời cho cái này, ắt lấy đi cái khác”. Rõ là lý sự của anh đần. Nhưng không ai biết thâm ý của Hộ, muốn sắm nhiều dinh cơ cho con cháu sau này. Bố định kiếm việc cho bên công ti vận tải ô-tô, mẹ cũng xin cho làm thương nghiệp. Nhưng Hộ lại đi làm nghề thợ xây cực nhọc. Hộ tính, sẽ học việc cho thạo, rồi tự xây nhà mình, cả nhà bố mẹ nữa, sợ thuê bọn khác làm ẩu, không đáng đồng tiền bát gạo bỏ ra, mà đời con cháu lại mất công, tốn của tu sửa.

Sau ba, bốn năm lấy nhau, hai vợ chồng đã làm được nhà ngói, toóc-xi, sắm được tủ buýp-phê, giường rẻ quạt quang dầu bóng loáng. Nhưng phiền nỗi, vẫn là vợ chồng son. Bố mẹ có ý lo. Nụ đi khám, thấy hoàn toàn bình thường, luôn túc trực sẵn sàng chửa và đẻ. Nhưng cô vẫn cắt thuốc uống thêm và đi kêu cầu các đền. Hộ thì khác nào lực sĩ, bê chồng gạch cao từ háng đến cằm, mà vẫn chạy băng băng lên thang. Nhưng để cho chắc, Hộ vẫn đi bệnh viện để khám xem sao. Cô bác sĩ đưa ra cái phiếu xét nghiệm, rồi liếc vào bộ phận liên quan chính trong việc phát triển giống nòi của Hộ, lạnh lùng hỏi:

- Anh có bị bệnh quai bị bao giờ chưa?

- Báo cáo bác sĩ, bị mỗi lần, từ hồi còn mười lăm, mười sáu cơ.

- Bệnh này chỉ mắc một lần, rồi miễn dịch cả đời. Nhưng liệu có bị chạy hậu không?

- Không, vẫn nguyên…

Cô bác sĩ đỏ mặt, cười:

- Bị thì cũng vẫn nguyên, chứ có tụt vào như ba ba đâu. Nhưng mà dễ bị biến chứng, viêm tinh hoàn. Tỉ lệ vô sinh không phải là nhỏ. Hộ hẫng người như bước hụt thang, lập cập hỏi:

- Liệu có cách nào chữa không?

- Lúc mới bị, theo bài thuốc dân gian, chỉ cần đắp miếng cao gấc là khỏi. Bây giờ, y học tuy phát triển cao, nhưng còn bó tay.

Hộ thở hắt ra, đau đớn, thất vọng ê chề, y như xây nhà bị sập. Cô bác sĩ hiểu ý, động viên:

- Thì xin con nuôi, con nuôi tốt có khi còn hơn con đẻ, mà bà xã lại giữ được eo, không bị rạn bụng, càng sướng.

- Muốn là muốn con mình ấy chứ, vợ tôi thì có nề hà gì gian khổ.

Cô bác sĩ lưỡng lự một lúc, rồi nửa đùa nửa thật:

- Nghe nói, vùng đồng bào ở trong động, chồng mà tắc tịt thì cho vợ “thả cỏ”, cá vào ao ta là của ta.

Không con, thế thì công lao gây dựng của mình để cho ai. Không con, căn cơ tằn tiện cũng bằng thừa. Nụ mà biết thế này thì … Hộ không dám nghĩ xấu về vợ. Trên đời, Hộ không thể có người đàn bà nào hơn được Nụ. Xin con nuôi, khác máu tanh lòng. Hay là thả cỏ thả rả… mới nghĩ mà Hộ đã điếng người như bị hoạn.

Mới có mấy hôm mà Hộ lo lắng rạc người, nom như hạc thờ. Nụ gặng hỏi nguyên do làm sao thì mấy Hộ cũng không nói. Tính đi tính lại, Hộ quyết giữ kín, không cho ai biết, trừ một người cần nhờ vả. Thế là Hộ đi ra bến xe đón người ta.

*

Một tờ gia phả, đánh máy chữ, trên giấy pô-luya xanh.

Gia phả: Hai vợ chồng ăn ở hòa thuận, lại chịu khó thuốc thang và cầu tự, nên đã sinh được con trai, đặt tên là Thuận.

Đủ chín tháng mười ngày, sau cái đêm hôm ấy, Nụ sinh con trai. Vừa xổ xong, cô đã cố gượng dậy, nhìn chằm chặp vào bàn tay trái, thấy cô chỉ đúng năm ngón, cô cười rơi lệ.

Ai cũng mừng cho vợ chồng cô, người thì cho là thuốc đã kiến hiệu. Kẻ thì bảo là có cầu có ứng nghiệm, Trời có mắt. Hộ thì dở khóc dở cười, mọi người trêu là ông bố trẻ mừng quá hoá ngộ. Mong ngày mong đêm, nay có con lại đâm ra lầm lầm lì lì như chì đổ lỗ. Thỉnh thoảng lại cáu gắt, làm um cả lên một cách vô cớ, khiến cho cu Thuận giật mình khóc ré lên, Nụ cũng lã chã nước mắt.

Tuy tính khí thất thường như vậy, nhưng Hộ vẫn chăm ra chợ, mua chân giò về ninh để Nụ có nhiều sữa cho con bú. Mỗi khi bế con, Hộ cảm thấy như bê chồng gạch có đàn kiến bò ra, vứt xuống thì vỡ, mà bê thì nổi rôm cả người. Liệu thằng cha ấy có giữ lời hứa? Hắn trở về đột ngột nhận con thì mình mất mặt. Một lần, thằng bé bị ốm, phải nằm bệnh viện. Hộ đã lén xin xét nghiệm máu. Thấy cùng nhóm máu với mình, Hộ mừng húm như bắt được vàng. Thế là có cái “khoa học” đảm bảo, vững như móng bè trên đất đá ong còn gì. Lo xa vậy thôi, chứ đêm ấy, tối như bưng, đường ngõ quanh co ra tận cánh đồng, dân cố thổ có khi còn lạc nữa là người lạ. Nhưng hắn bảo, hắn là trinh sát cơ mà. Trinh sát thì trinh sát đồn địch, chứ chả nhẽ lại trinh sát đồn ta à? Nghĩ quẩn rồi, mình thuận lòng nước về cơ mà. Nhưng chắc anh ta cũng chả dã tâm gì đâu, trông mặt mà bắt hình dong chứ.

Hôm đi làm giấy khai sinh và bữa đầy tháng cho con, Hộ cười như mếu. Ai cũng xì xầm, chắc là tính gàn dở từ bé, nay đốc ra thế. Có hôm đi làm về, thấy thằng bé bị sốt, Hộ vội vạch tã ra xem, nhưng vừa thấy “quả ớt” của nó, Hộ đã giật bắn cả người, ngỡ như thể thấy nòng súng lục đang chĩa thẳng vào mình. Ấy vậy mà xung quanh nhà, Hộ trồng đầy những gấc. Những quả gấc lúc lỉu ngoài giàn và trên gác bếp.

*

Một tờ gia phả, viết bằng bút bi, trên giấy Tân Mai

Gia phả: Thuận lớn lên khoẻ mạnh, thông minh, ai cũng quý mến. Một bận, bị bọn côn đồ xông đến đánh, may có anh thương binh tên là Chiến, ở cùng phố, đã gánh nạn cho.

Anh thương binh Chiến, sau khi ở chiến trường trở về, đã chuyển nhà từ làng quê ra thị xã, ở cùng phố với Hộ.

Anh bị thương vỡ cả quai hàm, nên giọng nói ngọng nghiụ. Một bên má lại bị bỏng na-pan. Lúc mới về nhà, vợ anh còn phải ngờ ngợ, mãi mới nhận ra ánh mắt, dáng người, cái tật xỏ tay túi quần và mùi mồ hôi dầu… Hai vợ chồng có một đứa con gái, học cùng lớp với Thuận. Hai đứa cùng ngày sinh, tháng đẻ, nên thân nhau lắm. Gia đình anh Chiến cũng quý thằng Thuận, tháng nào cũng cho năm, bảy đồng để mua giấy, bút.

Vợ anh Chiến tốt vụng và tần tảo, buôn đầu chợ, bán cuối chợ. Anh Chiến cũng chẳng có nghề ngỗng gì, nhưng chịu khó, chân trong nhà, tay ngoài đường, ai thuê việc gì cũng làm thêm.

Một lần, anh mổ lợn thuê cho ông chủ hiệu đồng hồ, để làm thượng thọ. Thấy anh cẩn thận lại khéo tay, ông ngỏ ý truyền nghề co, để nối nghiệp căn chỉnh máy đo thời gian cho đám thị dân phố núi này. Từ đó, thay vì dùng dao phóng chọc tiết lợn, anh lại dùng vam để mở nắp đồng hồ; thay vì dùng dao ba tấc để cạo móng giò, anh lại dùng tuốc-nơ-vít để vặn những cái vít nhỏ li ti như những hạt vừng và thay vì dùng mẻ để làm lòng, anh lại dùng dầu máy bay để bôi trơn những cái bánh xe răng cưa bé xíu… Bộ quần áo bảo hộ lao động lấm lem tiết và mỡ lợn đã được thay bằng cái áo ghi-lê gọn gàng, nom có vẻ phong lưu hơn. Trong tủ hàng, bày la liệt các loại đồng hồ, nào là của tư bản, nào là của xã hội chủ nghĩa sản xuất, nhưng để ý, không thấy có cái nào loại Slava mạ vàng. Anh có ý chờ đợi, xem lại cái Slava mạ vàng độc nhất vô nhị. Đấy là cái đồng hồ do vợ anh bán lợn nghĩa vụ mới mua được, để kỉ niệm cho anh trước ngày lên đường ra chiến trường. Anh đã tỉ mẩn khắc hình quân hiệu binh chủng lên nắp. Và rồi, khi trở về, không thấy anh đeo trên cổ tay, vợ anh đã có ý hỏi và anh đã thực thà kể hết lại sự tình. Sau mấy ngày vợ chồng cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt, vợ anh lại khuyên anh đi dò hỏi xem sự tình ra sao. Việc ấy, với ngón trinh sát của anh là quá dễ dàng. Anh về kể lại sự lạnh lùng của bố đứa trẻ và vợ anh đã khuyên chuyển nhà xuống phố đó, có gì còn đỡ vực người ta. Mình không phụ người thì trời không phụ mình. Nhưng phải cắt ngón sáu đi, kẻo người ta phát hiện ra thì phiền.

Không biết do ân đức mai một hay do tay thợ cả bớt xén vật liệu thế nào, mà nhà xây cho người ta chưa kịp trát áo đã sập ban-công, làm chết người. Toán thợ sợ hãi trốn biệt. Bọn côn đồ xông đến nhà Hộ, đánh Thuận để trả thù.

Bữa đó, anh Chiến đang soi đồng hồ, thấy vậy, bèn xông đến can ngăn, liền bị một gậy vào đầu, phải đưa vào bệnh viện cấp cứu. Chả ai bảo ai, nhưng cả hai nhà đều vào bệnh viện chăm sóc.

Vợ anh Chiến, hàng ngày, cứ độ ba giờ sáng là phải ra chợ âm phủ, cất rau của cánh ngoại thị mang vào hay cánh Thổ Tang chở lên. Thế là, Nụ lại phải túc trực thay. Ngửi thấy mùi mồ hôi dầu, lòng dạ Nụ nôn nao lạ thường. Ngón cái tay trái kia có vết sẹo nhỏ, khiến bà phân vân lắm… Thế thì thằng Thuận có mấy bố, hai hay ba đây? Bố đẻ, bố dưỡng, bố thế mạng? Nghĩ vậy, bà sụt sùi khóc thương cho thân phận mình. Không phải cứ đẹp người, tốt nết mà có phúc có phận đàng hoàng được đâu.

*

Lại một tờ giấy Hoàng Văn Thụ, viết mực Hồng Hà.

Gia phả: Vợ chồng Hộ, Nụ đẹp đôi, thương yêu nhau như Sam. Có lần, hai vợ chồng cùng uống rượu thù tạc, khiến Nụ bị say mèm…

Nụ không thể nào quên được cái đêm hôm ấy.

Mấy ngày trước đó, Hộ đi khám bệnh về, bảo rằng không sảo không sao, nhưng lại ủ ê như tàu đu đủ héo. Người thực thì thì nỗi buồn hiện lên mặt, đố có giấu được như kẻ gian ngoan. Nụ lấy làm nghi lắm, bèn lún đến bệnh viện hỏi xem sao, nhưng cô bác sĩ nhất quyết không nói, bảo là về nhà hỏi chồng ấy. Thế là rõ rồi còn gì.

Một buổi chiều, Hộ đi đâu đến chập tối mới về, rồi lại sốt sắng mổ gà, mua rượu để hai vợ chồng cùng thù tạc. Hỏi, thì bảo là vừa hồi công thợ, được lĩnh món tiền thưởng, làm bữa ăn tươi. Hộ chẳng mấy khi uống rượu, Nụ lại càng không. Chỉ có hôm làm lễ hợp cẩn, Nụ uống một nửa chén hạt mít đã thấy say say. Vậy nên nghĩ mới thấy sự lạ. Nhưng các cụ đã dạy, chuyện không có con là lỗi ở như đàn bà. Thời xưa, đàn bà không con, còn phạm vào “Tội Thất xuất”, chồng bỏ cũng phải cam chịu. Nên nay thấy sự lạ mà vẫn phải chiều chồng, nhưng Nụ khôn ngoan, chỉ uống lấy lệ, rồi lén bưng bát cơm lên mà nhả vào. Hộ vô tình không để ý, cứ ngỡ vợ đã quá chén…

Đêm. Hộ dẫn về một người đàn ông. Nghe nói chuyện mấy câu, Nụ tinh ý, biết là có sự thoả thuận gì đó rất hệ trọng, nhưng không hiểu là chuyện gì mà có vẻ bí mật. Tới khi Hộ cởi quần áo ngủ của mình, Nụ ngỡ chồng say, làm điều khó coi, trước mặt khách lạ, toan vục dậy. Nhưng Hộ lại kéo chăn lại và khi người lạ xuất hiện sau tấm ri-đô mỏng, Nụ đã thấy rõ là bộ đội đang đứng, xỏ tay trái vào túi quần. Nụ run bắn lên, hiểu cơ sự, định vùng dậy la lối, nhưng lại nghĩ, chồng sắp đặt ắt hẳn là để kiếm đứa con. Nhưng sao không bảo mình trước một câu, lại giở trò ép rượu. Khinh mình quá như vậy, coi như vật đẻ thuê à? Khinh thì được khinh này. Đàn bà chỉ nông nổi như cơi đựng trầu thôi…

Kể ra cũng thật trớ trêu, nhưng đã đâm lao thì theo lao. Kêu lên, hàng phố đổ đến thì còn mặt mũi nào. May mà lại được người lịch sự, biết ý chứ không phải kẻ phàm phu tục tử. Biết nói lời âu yếm, lại còn biết chăm sóc đàn bà… Khi đột nhiên anh ta quay lại, Nụ bực tức, nghĩ là sự tiếc rẻ của kẻ gian tham. Nhưng người ta chỉ lại cái đồng hồ làm tin, khiến cô suýt trào nước mắt. Một thoáng nhìn như tia chớp, Nụ đã kịp thấy bàn tay trái của anh có sáu ngón. Ngón thứ sáu nhỏ như hạt đỗ… Mùi mồ hôi dầu rất đậm. Chắc đã có vợ rồi và chắc cũng mới gặp vợ thì phải? Người ta thật nhẹ nhàng âu yếm, cư như hái hoa, chứ không hùng hục làm cho xong việc, rồi bỏ mặc, nằm lăn ra, há hốc mồm mà ngáy. Đời Nụ, chưa bao giờ có một cuộc tình vừa tội lỗi lại vừa sung sướng, mãn nguyện như thế này. Đúng là chữ trinh cũng có hàng ba, bảy đường. Sự sung sướng tột cùng trong nỗi sợ hãi dưng dưng, đã làm cho Nụ thấy mình như bước sang một quãng đời khác lạ. Cô muốn hát lên, cười vang lên cho thoả, mà không dám. Sự kìm nén, nhẫn nhục là tính trời ban cho đàn bà.

Khi nghe tiếng Hộ đóng cửa đánh “rầm” một cái, Nụ mới giật mình, giấu vội chiếc đồng hồ. Đêm ấy, Hộ ngồi uống rượu một mình và say bí tỉ, rồi ngủ lăn lóc cả ngày hôm sau. Và cũng từ đêm ấy, Hộ dọn ra nằm giường cá nhân ở phòng ngoài. Hai vợ chồng không bao giờ đi lại với nhau nữa.

Thỉnh thoảng, Nụ lại nắm nắn ngón tay cái thằng cu, xem có bị chồi lên hay không. Đến tuổi trưởng thành, thì mùi mồ hôi dầu của Thuận càng đậm. Có con là có phúc, nhưng không phải nòi giống nhà chồng, Nụ cảm thấy bẽ bàng. Có con, lẽ ra, vợ chồng càng phải mặn nồng hơn, ai ngỡ lại mất chồng trong nhà thế này. Nhưng Nụ không dám hé răng, Hộ còn biết để nước mắt chảy vào trong nữa là…

*

Một tờ gia phả đánh chữ vi tính, kiểu chữ VnTime, cỡ chữ 14, trên giấy Bãi Bằng.

Gia phả: Thuận yêu cô con gái rượu nhà ông Chiến từ lúc nào không hay. Nhưng gia đình ông Chiến lại chuyển vào miền Nam sinh sống.

Từ khi bị bọn côn đồ gây hoạ, ông Chiến điếc hẳn. Tiếng búa máy đóng cọc mố cầu phía bến xe, ông cũng không nghe thấy. Tiếng máy ủi gầm rú san lấp cánh đồng cuối phố để làm khu công nghiệp, ông cũng không hay. Nói chuyện với ông, cứ phải ra hiệu, như thuỷ thủ đánh moóc trên tàu. Ông xem tivi bằng mắt, nhưng nghe tivi bằng rằng… Khi bà Nụ đến nhà, thấy ông đang cắn răng vào một đầu cây trúc, bé bằng cái đũa, còn đầu kia cắm vào góc ti-vi. Những lúc vắng khách, ông thường “câu” ti-vi như vậy.

Bà Nụ lúng túng mãi mới lấy ra được cái đồng hồ Slava mạ vàng, đưa cho ông Chiến lau dầu. Vừa khác nhìn thấy chiếc đồng hồ, ông Chiến đã tái người và lập cập lật lên, nhìn thấy biểu tượng khi xưa khắc trên nắp, thì ông đỡ đẫn cả người.

Cả hai im lặng hồi lâu. Chợt ông vỗ vỗ lên trán, đi lấy tập giấy trắng và cái bút bi Bến Nghé. Ông ra hiệu bút đàm. Ông viết:

- Vẫn chạy tốt chứ, bà?

Rồi ông đẩy tập giấy và cái bút cho bà Nụ. Bà thấy ngồ ngộ, thuở học trò mới nghịch thế này. Bà bật cười và khẽ thờ dài, viết câu trả lời:

- Chết từ lâu rồi, ông ạ.

Cứ thế, hai người lần lượt viết cho nhau.

- Bà để lại cho tôi, nhá.

- Vật kỉ niệm, dù có đắng cay cũng không mua bán được đâu.

- Lòng tốt cũng có khi vô tình nên tội

- Thôi, không nói chuyện đồng hồ nữa. Có chuyện này, muốn hỏi ý ông, thằng cháu Thuận với cháu gái bên này, có ý với nhau…

Ông Chiến đọc câu này, trợn mắt lên nhìn bà Nụ, luýnh quýnh thế nào, gạt rơi cả cái đồng hồ xuống nền gạch hoa. Hai người cùng cúi xuống nhặt, vô tình cầm phải tay nhau. Bà Nụ vội nắn nắn vào ngón tay cái bàn tay trái của ông Chiến, thấy có mẩu xương cứng chồi lên. Bất giác, cả hai cùng nảy lên như bị điện giật. Mùi mồ hôi dầu của ông Chiến làm cho gương mặt bà Nụ ửng hồng trong tuổi hồi xuân.

Mấy hôm sau, hàng phố tiễn gia đình ông Chiến đi Nam. Ông bảo, bạn chiến đấu cũ mời vào để cùng làm ăn. Vả lại, hồi ở chiến trường, anh em đã hứa gả con gái cho nhau, để vẹn tình đồng đội. Nên đi một chuyến cuối đời, mà tiện cả đôi đường.