Trích "Hoa Lục Trong Mười Chữ"
Dư Hoa bảo rằng để nói cho tận tường mọi khía cạnh về đất nước của ông, có lẽ quyển sách sẽ dài như quyển Một Ngàn Lẻ Một Đêm. Ông chọn mười chữ như mười đôi mắt đặt ở những vị trí thuận lợi giúp ông quan sát và phân tích nhiều khía cạnh, tích cực lẫn tiêu cực của xã hội, lịch sử, chính trị, văn hóa, và kinh tế của Hoa Lục. Với sự nhạy cảm của một nhà văn, Dư Hoa đau cùng với cái đau của Trung quốc. Nói đến nỗi đau của Hoa Lục, thoạt tiên nghe chừng như nghịch lý, vì Hoa Lục hiện nay là một quốc gia siêu cường đứng hàng nhất nhì trên thế giới; nhưng theo Dư Hoa, xã hội Hoa Lục chứa nhiều ung thối, bệnh hoạn đến mức đang ở bên bờ vực tự hủy hoại. (Lời bình của Haiha)
LÃNH TỤ
Dư Hoa
Vũ Công Hoan dịch
Lãnh tụ tôi nói ở đây có một đặc quyền, đó là khi đứng trên thành lầu Thiên An Môn, kiểm duyệt đội ngũ diễu hành lớn chào mừng lễ quốc khánh, chỉ có một mình ngài được vẫy tay với quần chúng diễu hành, các vị lãnh đạo khác không có quyền vẫy tay, chỉ có thể đứng bên ngài vỗ tay. Không còn nghi ngờ gi nữa, vị lãnh tụ ấy chính là Mao Trạch Đông.
Thời kỳ đại cách mạng văn hoá, Mao Trạch Đông mặc quân phục bước lên thành lầu Thiên An Môn, không biết vì trời quá nóng, hay vì cao hứng? ngài thường bỏ mũ quân phục, cầm mũ trong vẫy chào quần chúng diễu hành. Cảnh tượng Mao Trạch Đông vẫy tay có sức hấp dẫn nhất, là phải kể đến sau khi bơi sông Trưởng Giang, Ngaì mặc quần áo tắm, đứng trên đầu thuyền, vẫy chào quần chúng hai bên bờ.
Vị lãnh tụ này tập trung vào mình cả phong cách nhận định thời thế của một nhà chính trị lẫn ý chí của một nhà thơ, việc ta cứ ý ta ta làm, mặc ai nói gì thì nói. Mưu sâu lo xa của Ngài thường biểu đạt bằng phương thức tức hứng. Lúc cách mạng văn hoá mới diễn ra, báo chữ to vừa mới xuất hiện, đây là hành vi đầu tiên của quần chúng yếu thế thách thức các quan chức mạnh thế. Hành vi này sau khi bị trung ương đảng cộng sản và một số quan chức cao cấp ở Bắc Kinh áp chế, nhân vật có cường quyền Mao Trạch Đông đã không dùng uy quyền tối thượng của mình để uốn nắn, mà dùng cách làm giống như quần chúng yếu thế, cũng viết một tờ báo chữ to: Nã pháo vào Bộ tư lệnh. Trong tờ báo chữ to của mình, Ngài chỉ ra, trong Đảng cộng sản Trung Quốc đang tồn tại hai Bộ tư lệnh, một Bộ tư lệnh của giai cấp vô sản và một Bộ tư lệnh của giai cấp tư sản. Có thể tưởng tượng sự cuồng nhiệt của quần chúng lúc đó, lãnh tụ vĩ đại Mao Chủ tịch cũng viết báo chữ to, điều này có ý nghĩa gì? Nó chứng tỏ Mao Chủ tịch cũng gặp cảnh ngộ như quần chúng bình thường. Khỏi cần nói, cuộc đại cách mạng của giai cấp vô sản như ngọn lửa bùng cháy đã lập tức nuốt trửng cả Trung Quốc.
Nhìn suốt lịch sử Trung Quốc, mặc dù xuất thân là quí tộc, hay từ dân đen, phàm đã trở thành hoàng đế, đều là bộ mặt hoàng đế và lời nói hành động của hoàng đế theo ước định, chỉ có Mao Trạch Đông ngoại lệ. Sau khi trở thành lãnh tụ, ngaì thường không ra chiêu theo phương thức của lãnh tụ, khiến những người lãnh đạo Đảng cộng sản bên cạnh ngaì thường thường trở tay không kịp. Mao Trach Đông biết sâu sắc châm ngòi đốt lửa kích động quần chúng như thế nào. Thời kỳ đầu của cách mạng văn hoá, Ngài luôn luôn xuất hiện trên thành lầu Thiên An Môn tiếp kiến quần chúng cách mạng và học sinh cuồng nhiệt, khiến làn sóng đại cách mạng văn hoá cứ dâng cao mãi, đợt sau cao hơn đợt trước.
Bơi sông Trường Giang càng thể hiện phong cách độc đáo của vị lãnh tụ này. Ngày 16 tháng 7 năm 1966 Mao Trạch Đông đột nhiên xuất hiện trong hoạt động bơi sông Trường Giang của quần chúng cách mạng Vũ Hán, giữa tiếng hoan hô như sấm dậy của quần chúng hai bên bờ, trong tiếng hát “Đông phương hồng ”phát ra từ chiếc loa phóng thanh tần số lớn, Mao Trạch Đông 73 tuổi và năm ngàn quần chúng cùng cưỡi sóng đạp gió bơi dọc sông Trường Giang. Quần chúng cùng bơi sông Trường Giang với Mao Trạch Đông xúc động muôn phần. Họ vừa bơi vừa ra sức hô to “Mao Chủ tịch muôn năm” trong tiếng nước xô đẩy. Nước sông đục ngầu bẩn thỉu sặc vào trong mồm hô khẩu hiệu, rồi đổ vào dạ dày của họ. Nhưng sau khi họ lên bờ, ai cũng bảo “nước sông ngọt vô cùng”. Sau khi bơi sông Trường giang, Mao Trạch Đông leo lên thuyền, mặc áo tắm, với phong độ nhanh nhẹn, vẫy tay chào quần chúng đứng chật ních đen ngòm hai bờ sông. Mao Trạch Đông chỉ vẫy tay trong chốc lát rồi chui vào thuyền thay quần áo. Về sau, phim tài liệu, qua cắt xén, cảnh tượng Mao Trạch Đông vẫy tay đã biến thành Mao Trạch Đông vẫy tay với nhân dân thời gian dài. Cảnh tượng Mao Trạch Đông vẫy tay trong tranh tuyên truyền cổ động càng dài đến hơn mười năm không biết mệt.
“Nhân dân nhật báo” ngày hôm sau đã viết: Mao Chủ tịch lãnh tụ kính yêu của chúng ta khoẻ mạnh như thế đấy, đây là hạnh phúc lớn nhất của nhân dân toàn Trung Quốc! Là hạnh phúc lớn nhất của nhân dân cách mạng toàn thế giới! Về cuộc bơi sông Trường Giang thoả thích của mình, trong thơ từ “Thuỷ điệu ca đầu”, Mao Trạch Đông đã viết: “Mặc cho gió thổi sóng xô, còn hơn cưỡi thuyền đi dạo”. Đây chính là lãnh tụ mà tôi nói, chỉ trong vài nét sơ sài dã đẩy đại cách mạng văn hoá đến chỗ điên cuồng.
Quang cảnh Mao Trạch Đông bơi thoả thích trên sông Trường Giang đã quay thành phim tài liệu chiếu đi chiếu lại ở Trung Quốc và các khu vực ngoài Trung Quốc, cũng được chế tác thành tranh cổ động tuyên truyền dán đầy trên tường từ thị trấn thành phố đến nông thôn Trung Quốc. Trên tranh cổ động tuyên truyển, Mao Trạch Đông mặc áo tắm được công nhân, nông dân, bộ đội giải phóng, học sinh và những người làm công tác thương nghiệp ùa theo. Mao Trạch Đông mỉm cười vẫy tay, công nông binh học thương làm động tác hăng hái vươn lên phía trước một cách hạnh phúc. Thử nghĩ xem có nhân vật chính trị nào mặc áơ tắm vẫy tay với nhân dân? Chỉ có Mao Trạch Đông có phong độ khác thường như thế!
Thật ra từ thời kỳ kháng chiến ngài đã có phong cách này. Khi đó ngài vẫn chưa trở thành lãnh tụ của Trung Quốc, còn sống gian khổ trong nhà hầm ở Diên An. Khi tiếp nhà báo Mỹ phỏng vấn, Mao Trạch Đông nghĩ thế nào cứ làm thế, một tay sờ mò đũng quần, vừa bắt rận, vừa nói chuyện thoải mái, chiến tranh chống Nhật của Trung Quốc nhất định sẽ đi đến thắng lợi.
Sau khi đại cách mạng văn hoá bắt đầu, mỗi lần Mao Trạch Đông vẫy tay xuất hiện, các vị lãnh đạo đảng cộng sản đi theo ngài không còn vỗ tay nữa, họ cũng dơ tay phải lên khẽ vẫy, bởi vì tay phải họ đang cầm quyển “Mao Chủ tịch ngữ lục”, thời ấy gọi là sách bìa đỏ. Sách bìa đỏ cho họ cũng có cơ hội vẫy tay. Đương nhiên tay họ dơ lên không cao bằng Mao Trạch Đông, biên độ vẫy tay cũng không rộng bằng Mao Trạch Đông.
Thời gian cách mạng văn hoá, cho dù trường hợp không có Mao Trạch Đông xuất hiện, các vị lãnh đạo này cũng tay phải khẽ vẫy sách bìa đỏ chào quần chúng cách mạng, giống như các nữ ngôi sao màn bạc hiện nay không hoá trang tuyệt đối không xuất hiện trước công chúng. Các vị lãnh đạo đảng cộng sản lúc đó trong tay không có quyển sách bìa đỏ cũng tuyệt đối không xuất hiện công khai, Sách bìa đỏ là đồ hoá trang chính trị của họ.
Đảng cộng sản Trung Quốc hiện nay đã là lãnh đạo tập thể. Khi chín vị thường vụ Bộ chính trị cùng xuất hiện trong cuộc họp báo, họ đồng thời vẫy tay chào các nhà báo, tay họ cũng dơ cao, biên độ vẫy tay cũng lớn. Lúc này tôi liền nghĩ đến Mao Trạch Đông đứng trên thành lầu Thiên An Môn. Cảnh tượng người bên cạnh vỗ tay, một mình Mao vẫy tay hết sức nổi bật. Nhìn nay nhớ xưa, tôi cảm thấy Trung Quốc hiện giờ không có lãnh tụ nhà nước, chỉ có những người lãnh đạo quốc gia.
Sau khi Mao Trạch Đông lãnh tụ chính bản qua đời đã nhiêù năm, lãnh tụ bản dân dã sơn trại đã đội đất mọc lên như măng mọc sau trận mưa xuân tại Trung Quốc. Từ sau những năm 1990, đi đôi với các cuộc thi chọn người đẹp lan rộng khắp đất nước, những cuộc thi bình chọn lãnh tụ cũng nối tiếp diễn ra, các cuộc bình chọn lãnh tụ thời thượng, lãnh tụ phong thái, lãnh tụ có sức hấp dẫn, lãnh tụ mỹ nữ, cũng đua chen sắc thắm với các cuộc thi chọn người đẹp.
Thi chọn người đẹp tuy kiểu cách có đổi mới, nhưng trứơc sau vẫn giới hạn trên cái đẹp, thí dụ thi chọn “Ngân mỹ nhân” giành cho người tham gia thi tuyển từ 60 tuổi trở lên, thi tuyển “Tuý mỹ nhân” giành cho các cô gái xinh đẹp uống rượu như điên, lại còn thi “Người đẹp nhân tạo” giành cho những ai đã trải qua phẫu thuật chỉnh hình sửa sang sắc đẹp vv .
Thi tuyển lãnh tụ không có giới hạn, cũng không có biên giới, thế là lãnh tụ trên các lĩnh vực tơi tới ra lò, lãnh tụ thanh niên, lãnh tụ thiếu niên, lãnh tụ tương lai vv, rồi lãnh tụ đổi mới, lãnh tụ nhà đất, lãnh tụ IT, lãnh tụ môi giới truyền thông, lãnh tụ giới buôn bán, lãnh tụ doanh nghiệp vv. Trung Quốc ngày nay lãnh tụ nhiều lắm, nhìn hoa cả mắt. Lãnh tụ nhiền như thế, đương nhiên các cuộc họp thượng đỉnh lãnh tụ cũng nhiều, ví dụ luận đàn thượng đỉnh lãnh tụ giới buôn bán, luận đàn thượng đỉnh lãnh tụ doanh nghiệp, luận đàn thượng đỉnh lãnh tụ môi giới tryền thông. Những luận đàn thượng đỉnh của lãnh tụ dân dã sơn trại này, mức độ ra vẻ ra dáng của nó cũng tốt đẹp không kém hội nghị thượng đỉnh G8. Đồng thời, bình chọn lãnh tụ còn đề cập đến cả lĩnh vực địa lý và vật chất, thí dụ lãnh tụ phong cảnh, lãnh tụ cầu thang điện. Đây là Trung Quốc hiện nay sau Mao Trạch Đông, ngay đến các cầu thang điện cũng có lãnh tụ của nó. Tôi không biết ngày mai, sau khi trời sáng còn chui ra hàng đống lãnh tụ mới toanh ở các xó xỉnh nào nữa.
Nếu bình chọn một từ vựng của Trung Quốc có tốc độ giảm giá trị nhanh nhất và biên độ giảm giá trị lớn nhất trong ba mươi năm qua, theo tôi, không hề băn khoăn gì nữa, từ vựng “Lãnh tụ” sẽ trúng tuyển trăm phần trăm là cái chắc.
Khi cách mạng văn hoá, “lãnh tụ”là một từ vựng thiêng liêng và vĩ đại nhất, là đại danh từ của “Mao Chủ tịch”, hay nói cách khác là tài sản tư hữu của Mao Trạch Đông, không có ai dám tự xưng mình là “lãnh tụ” gì, cho dù là trong mơ cũng không có gan. Từ “Lãnh tụ”, ngoài Mao Trạch Đông ra, đối với mọi người Trung Quốc là một vùng cấm. Thời ấy thịnh hành một câu nói: “Tổ quốc thiêng liêng bất khả xâm phạm”, sau đó “thiêng liêng bất khả xâm phạm” thường nói trên miệng chúng tôi: “Lãnh tụ” chính là một từ vựng thiêng liêng bất khả xâm phạm. Ngoài ra, cái họ “Mao” cũng thiêng liêng bất khả xâm phạm.
Vợ tôi kể với tôi, trước kia trên thị trấn nhỏ vợ tôi sống, có một ông chủ tịch công đoàn họ Mao. Quần chúng trên thị trấn nhỏ cũng gọi ông là Mao Chủ tịch, đương nhiên ông cũng đồng ý. Kết quả sau khi diễn ra cách mạng văn hoá, ông bị đánh đổ. Tội của ông chính là khiến trên thế giới xuất hiện hai Mao Chủ tịch. Ông chủ tịch công đoàn của thị trấn nhỏ từ đấy bị xúi quẩy. Ông ấy vô cùng oan uổng, nước mắt lưng tròng, ông cãi lại, người ta gọi tôi như thế, chứ tôi có tự gọi mình đâu. Quần chúng cách mạng đánh đổ ông nói:
- Người khác có thể gọi như thế, ông không được đồng ý như vậy, ông đồng ý tức là phần tử phản cách mạng.
Thuở thơ ấu, tôi đã từng rất nuối tiếc mình họ “Dư”, chứ không phải họ “Mao”, trong lòng thường xuyên oán trách gia tộc của bố mẹ mình tại sao không có người họ “Mao”. Ngày đó tôi không biết, đối vớí loại dân thường, “Mao” vừa là một họ thiêng liêng vĩ đại, cũng vừa là một cái họ nguy hiểm.
Thời đó có một lối ví thịnh hành, đó là ví đảng cộng sản thành mẹ của nhân dân. Tôi nghĩ bụng, đã có mẹ, tất nhiên sẽ có bố, ai là bố của nhân dân Trung Quốc chúng ta? Lẽ đương nhiên là Mao Trạch Đông. Lô gíc tuổi thơ của tôi biến đảng cộng sản Trung Quốc thành Mao phu nhân, nhưng Giang Thanh phu nhân chính tông của Mao Trạch Đông sẽ thế nào đây? Lúc đó tôi là hồng tiểu binh của thời kỳ cách mạng văm hoá, chỉ biết nam nữ bình đẳng và chế độ một vợ một chồng, không biết Trung Quốc trứơc kia đàn ông có thể lấy nhiều vợ, càng không nghĩ đến đàn ông Trung Quốc hiện nay sẽ có vợ lẽ và người tình, tuổi thơ như tôi, nghĩ đi nghĩ lại, nghĩ đau cả đầu cũng không nghĩ ra một phương án tốt đẹp cả hai.
Lúc còn bé, lãnh tụ trong con mắt và trái tim tôi, ngoài Mao Trạch Đông, còn có bốn vị lãnh tụ nước ngoài. Trong lớp một tiểu học, trên bảng đen trước mặt treo chân dung Mao Trrạch Đông, trên tường phía sau treo ngang hàng ảnh chân dung Mác, Ăng Ghen, Lê nin và Stalin. Mác, Ăng Ghen, Lê nin và Stalin là người nước ngoài tôi nhìn thấy sớm nhất. Chúng tôi đã từng tỏ ra hiếu kỳ trước mái tóc dài của Mác và Ăng Ghen, còn dài hơn mái tóc của đàn bà trên thị trấn chúng tôi. Đàn bà Trung Quốc thời đó đều để kiểu tóc ngắn ngang tai, Lê nin và Stalin đối với chúng tôi xem ra còn coi là kiểu tóc đàn ông bình thường. Lúc còn nhỏ chúng tôi lấy mái tóc ngắn hay dài để phân biệt giới tính nam nữ. Cho nên kiểu tóc của Mác, Ăng Ghen khiến chúng tôi hiếu kỳ, nhất là Mác, mái tóc xuăn để xoã của ông gần như che kín tai. Tai của đàn bà trên thị trấn chúng tôi giống như tai của Mác khi ẩn khi hiện, được cái ông Mác vẫn còn có bộ râu sồm trên mặt, ngăn chặn chúng tôi tiếp tục xét đoán giới tính của ông. Nhưng trong lớp chúng tôi có một bạn học lại không nhìn thấy bộ râu quai nón trên mặt Mác, đã ngang nhiên tuyên bố:
- Mác là đàn bà.
