Ông Đồng Đức Bốn bỏ đi trước. Mười lăm năm sau thì ông Thiệp cũng đi. Thời ấy người ta chẳng có mạng xã hội, báo chí còn lễ phép với văn chương và các nhà phê bình dao thớt còn giấu hòn đá mài bẽn lẽn trong cạp lồng cơm trưa khi tranh thủ đọc sách lý luận ốp ết...
Ông Bốn có lần say rượu đến giữa nhà mình ở tập thể Đài -121.D1- đọc thơ oang oang (nhưng là để ký tặng thơ cho chị đại, mình oắt con, tuổi gì!). Hàng xóm hé cửa sổ nhòm sang, tầng trên thò đầu khỏi ban công dỏng tai nghe ngóng...
Chính là bài này:
Em bỏ chồng về ở với tôi không?
Xa một ngày bằng triệu mùa đông
Em bỏ chồng về ở với tôi không?
Nỗi nhớ em cồn cào như biển
Nơi em ở tôi đi và tôi đến
Cho tháng ngày em sống bớt cô đơn
Con muỗm xanh trên sóng lúa rập rờn
Mùi cỏ dại vẫn ven bờ nước đắng
Tình của em như một tờ giấy trắng
Mãi bây giờ tôi mới viết thành thơ
Tình của em như lối rẽ bất ngờ
Tôi đi đến trọn đời còn chưa biết
Dẫu cho đến tận cùng cái chết
Em bỏ chồng về ở với tôi không?
Tôi không tin rằng trong bão giông
Em cam chịu con tàu chết chìm trên sóng
Và tôi tin rằng trong cát bỏng
Em - Cây xương rồng vẫn nở hoa
Em ở gần tôi lại ở xa
Tim vẫn đập về nơi em nhiều nhất
Và tôi tin tình em là có thật
Những lúc buồn tôi mới viết thành thơ
Và niềm vui có khi đến bất ngờ
Tôi lại hát ru em ngủ
Nhà của em ở giữa phường Trung Tự
Cây tháp nước bồn hoa còn nhớ chỗ ta ngồi
Cỏ nát rồi cỏ mới lại sinh sôi
Hoa vẫn nở mùi hương đằm thắm
Và tôi tin một ngày gần lắm
Em bỏ chồng về ở với tôi không?
Hà Nội, mùa thu năm 1989
Rút từ tập thơ Đồng Đức Bốn "Con ngựa trắng và rừng quả đắng". NXB Văn học, 1992.
p/s: Ảnh này mình cực thích. Nhất là cái thái độ đểu giả của thi khuyển nhà ông Thiệp. Thú thật là vì nghe bên nhà tên tri kỷ Nhật Minh một link về ông Bốn mà tự nhiên thắt ngực nhớ.
Hồi xưa, đọc "Hồi ký viết dưới
hầm" của Dostoevsky, đọc đến đâu, thấy mình bị cởi truồng đến đó, về mặt
tâm lý. Cứ tưởng, ông nhà văn này, đang viết về mình, đang vạch mặt mình ra trước
bàng dân thiên hạ. Sau này, đọc nhiều hơn truyện của Dostoevsky, mới biết rõ, tại
sao Nietzsche lại mê Dostoevsky đến vậy, và mới thực sự hiểu thế nào là
"tri nhân tắc triết".
Khởi thuỷ của ý thức triết học,
là ý thức tự giác về bản thân. Dân ta, phần nhiều, không trưởng thành được, bởi
hễ ai đụng đến "cái tôi" của mình là cứ giãy tê tê. Mà cái cảm giác
"bị đụng" đó, hầu hết, chỉ là ảo tưởng...! (FB Họa sĩ Nguyễn Hưng)
HỒI KÝ VIẾT DƯỚI HẦM
FIODOR MIKHAILOVICH DOSTOIEVSKI
Phần I
DƯỚI HẦM
1
Tôi là một người bệnh hoạn… Tôi là một
người độc ác. Tôi là một người tẻ nhạt. Tôi chắc là tôi đau gan. Nhưng tôi không
biết tí gì về bệnh tình của mình và có khi tôi cũng chẳng biết sự thực tôi đau
chỗ nào nữa.
Tôi không đi chữa trị và cũng chưa bao
giờ đi chữa trị, mặc dù tôi rất thán phục y khoa và các vị bác sĩ. Thêm nữa tôi
lại là người mê tín kinh khủng, nghĩa là mê tín vừa đủ để vẫn còn khâm phục y
khoa (tôi có đủ học vấn để không mê tín, ấy thế nhưng tôi vẫn mê tín như thường).
Không, tôi không đi khám bác sĩ chẳng qua là do tính độc ác. Nói thế chắc quý vị
đâu có thèm hiểu. Nhưng tôi thì tôi hiểu. Cố nhiên tôi không thể cắt nghĩa cho
quý vị tôi hành động độc ác như vậy là để hành hạ ai, tôi thừa biết tôi đâu có
thể "làm hại" các vị bác sĩ bằng việc tôi không để cho họ chữa trị.
Tôi hiểu hơn ai hết rằng làm như thế tôi chỉ làm hại chính tôi chứ không ai
khác. Dù sao, tôi không đi khám bác sĩ chính là vì tính độc ác. Tôi đau gan ư?
Càng tốt! Cứ cho nó đau nữa đi!
Tôi sống như vậy đã lâu lắm rồi: có đến
gần hai chục năm. Năm nay tôi bốn mươi. Trước kia tôi là công chức, nhưng giờ
tôi đã nghỉ. Hồi đó tôi là một tên công chức độc ác. Tôi rất lỗ mãng, và còn lấy
làm sung sướng vì thế. Tôi không ăn hối lộ của ai, vậy thì tôi phải có quyền tự
thưởng cho mình cái thú vui ấy chứ! (Câu pha trò hơi nhạt, nhưng tôi không xóa
nó đi. Khi viết ra câu này tôi tưởng lúc đọc lên nghe sẽ tế nhị lắm, nhưng lúc
này, khi thấy đó chỉ là trò làm phách một cách hèn hạ thì tôi lại cố ý không
xóa nó đi).
Khi có ai đến chỗ bàn giấy tôi ngồi để
xin xỏ việc gì, tôi thường nghiến răng trợn mắt với họ và cảm thấy một niềm
khoái lạc vô tả khi hành hạ được ai đó. Mà hầu như không bao giờ tôi không
thành công. Phần đông họ đều nhút nhát, rụt rè cả - đám người xin xỏ ấy mà!
Nhưng đôi khi cũng có những tên làm phách lối, và trong số đó có một thằng cha
sĩ quan làm tôi ghét cay ghét đắng. Hắn dứt khoát không chịu khúm núm và lúc
nào cũng lê xền xệt thanh gươm một cách hết sức khả ố. Suốt mười tám tháng trời
tôi hằn học với hắn chỉ vì thanh gươm đó, và cuối cùng tôi đã thắng: thằng cha
về sau thôi không dám kéo lê thanh gươm nữa. Dù sao chuyện đó xảy ra hồi tôi
hãy còn trẻ.
Đây là một cuốn sách mỏng nhưng không hề dễ đọc, nhất là những phân đoạn nhân vật tôi có những mâu thuẫn, tranh cãi gay gắt về bản chất thật sự, sâu xa của con người, mang đậm dấu ấn của triết học. Đây là một tác phẩm lạ lùng (very strange) theo cách nói của Shestov bởi nội dung sáng tạo, bố cục trình bày mới mẻ và một tư duy riêng không giống người. Đọc thêm những tiểu thuyết của Dostoevsky, một lần nữa được trải nghiệm âm điệu, văn phong giàu màu sắc: Những ngôn ngữ châm biếm thời đại, con người được đan cài luân phiên, làm cho nhân vật trở nên sống động và có hồn; Những từ ngữ khó hiểu khiến nhiều người tưởng đây là triết thuyết nhưng cũng có thể chỉ là lối chơi chữ đầy độc đáo của Fyodor Dostoesky.
HỒI KÝ VIẾT DƯỚI HẦM
FIODOR MIKHAILOVICH DOSTOIEVSKI
Phần II
NHÂN MÙA TUYẾT TAN
Khi nỗi gay gắt say sưa
Cuốn lời anh khuyến dụ
Kéo thoát linh hồn em
Chịu đầy ải sâu cùng
Từ đây vực tối tăm của
lầm lẫn
Trong thống khổ dữ dằn
Em quằn quại
Nguyền rủa thói hư hèn
mê hoặc
Khi tâm can nhầu nát
Kiếp dĩ vãng chối từ
Em kinh hoàng hổ thẹn
Giấu mặt trong hai
bàntay
Òa khóc….
Nekrasov
(Thanh Tâm Tuyền dịch)
1
Hồi đó tôi mới hai mươi bốn tuổi, cuộc đời
tôi lúc đó cũng đã như bây giờ: tẻ nhạt, phóng túng, và cô độc như một con thú
rừng… Tôi không có thân thuộc hay bằng hữu, tôi cố tránh không nói chuyện với bất
cứ một ai, và càng ngày càng chỉ muốn chôn chân ở nhà. Trong những giờ làm việc
ở sở, tôi cố tránh không ngó ai hết; nhưng tôi nhận thấy các bạn đồng nghiệp của
tôi coi tôi như một thằng cha dở hơi và thậm chí - tôi đoán vậy - còn ngó tôi với
một vẻ ghê tởm nữa. Đôi khi tôi tự hỏi: Tại sao chỉ có mình mình là tưởng tượng
rằng người ta nhìn mình với vẻ ghê tởm? Một trong những người cùng sở tôi chẳng
hạn, hắn có một bộ mặt rỗ gớm khiếp, trông như một tên ăn cướp. Nếu bộ mặt đó
là của tôi, có lẽ tôi đã không bao giờ dám giơ ra cho mọi người xem. Một người
khác quần áo dơ dáy đến nỗi hễ cứ đừng gần anh ta là thấy sặc mùi hôi hám. Vậy
mà hai vị này chẳng thấy gì là xấu hổ hoặc vì bộ mặt mình hoặc vì bộ quần áo
mình cả. Họ cũng chẳng hề tưởng tượng là người ta có thể nhìn họ với đôi mắt
ghê tởm nữa. Vả lại, cho dù họ có tưởng tượng như thế đi nữa, họ cũng chẳng hề
quan tâm tới, miễn sao họ được vừa lòng các ông sếp họ là được rồi.
Bây giờ tôi mới hiểu ra rằng chính là do
thói hiếu danh quá mức, do đó đòi hỏi mình quá cao mà tôi thường hay bực mình với
tôi, bực mình đến nỗi tôi đâm ra tự khinh bỉ mình.Và chính bởi thế nên tôi mới
cho rằng mọi người cũng nhìn tôi với con mắt như vậy. Chẳng hạn, tôi đâm ra
ghét bộ mặt của tôi, tôi thấy nó hạ cấp, thậm chí tôi còn ngờ rằng nó có một vẻ
gì hèn hạ và ti tiện nữa. Chính vì vậy nên mỗi buổi sang đến sở làm việc, tôi gắng
hết sức giữ một bộ mặt thản nhiên, để không ai nghĩ tôi là hèn nhát, tôi lại cố
tạo cho bộ mặt tôi một vẻ thật là tao nhã. Tôi tự nhủ: “Nếu mặt mình không đẹp
thì ít ra nó phải tao nhã, diễn cảm, và cái chính là phải hết sức thông
minh”. Nhưng điều đau đớn là tôi biết mặt tôi sẽ chẳng bao giờ phản ánh được
nét đẹp đẽ ấy. Và đáng sợ hơn cả là tôi chỉ thấy nó ngu xuẩn mà thôi. Có lẽ tôi
phải bằng lòng với cái nét thông minh vậy. Đến mức tôi có thể chịu cho nó ti tiện
cũng được, miễn là nó phải cực kì thông minh.
“Người đàn bà bị bắt vì ngoại tình”-tranh màu nước, vẽ năm 1805, của William Blake (1757-1827)
Câu chuyện “Người đàn bà ngoại tình”, theo truyền thống là tên được đặt cho đoạn Phúc âm Gioan 7:53-8:11. Đoạn văn ghi lại ý định ném đá một phụ nữ bị cáo buộc về tội ngoại tình của những người thuộc phái Pharisêu, và Chúa Giêsu nêu lên quan điểm về vụ việc này qua câu nói: "Ai trong các ông sạch tội, thì cứ việc lấy đá mà ném trước đi."
Qua câu nói: "Ai trong các ông sạch tội, thì cứ việc lấy đá mà ném trước đi" (Ga 8:7), Chúa Giê-su muốn hướng con người nhìn về tâm hồn mình, để họ nhận biết tội lỗi bản thân và ăn năn trước khi kết tội anh em đồng loại. Hơn nữa việc kết tội không thuộc quyền của con người mà là đặc quyền của Thiên Chúa. Chỉ có Thiên Chúa mới có thẩm quyền kết án con người. Khi con người kết án anh em mình là lúc họ đặt mình ngang quyền với Thiên Chúa là Đấng Tạo dựng muôn vật.
Khi bàn về câu truyện này, thánh Augustinô dùng hai từ bằng tiếng La tinh là Miseria và misericordia (Khổ đau và lòng thương xót) bởi vì "Thiên Chúa sai Con của Ngài đến thế gian, không phải để lên án thế gian, nhưng là để thế gian, nhờ Con của Ngài mà được cứu độ" (Ga 3,17) và theo nghị quyết của Công đồng Vatican II: "Người Ki Tô hữu có bổn phận nặng nề, phải hợp tác với tất cả những người khác trong việc xây dựng một thế giới xứng đáng với nhân phẩm con người hơn" (Gaudiumet Spes, 57).
Trong bức tranh này, William Blake sử dụng triệt để ngôn ngữ tượng trưng. Không còn bối cảnh xã hội-lịch sử của câu chuyện nữa. Chỉ có ba cụm nhân vật, là ba thành phần tương tác tạo nên ý nghĩa câu chuyện: người bị buộc tội (ngoại tình) vẫn đứng đó, những người buộc tội và thách thức Chúa (những người thuộc phái Pharisêu) đã quay lưng bỏ đi với sải chân rất dài, và Thiên Chúa của các “giao ước mới” vẫn cúi chỉ tay xuống mặt đất như nhắc nhở chúng ta về những giới hạn trần thế của mình...
Thông điệp của bức tranh, trong hình thức như vậy, hết sức rõ ràng và ngắn gọn: sai lầm hay tội lỗi của con người vẫn luôn tồn tại, nhưng con người thay vì kết tội và trừng phạt nhau, hãy luôn biết khiêm tốn và tỉnh táo tự xem xét lại chính mình; không ai có thể biết được ý định của Thiên Chúa, nhưng Ngài vẫn hiện diện, và mọi sự khởi đầu trong đức tin về sự hiện diện của Ngài...!
*
William Blake (1757-1827) là họa sĩ, triết gia và nhà thơ người Anh. Trong lĩnh vực thơ ca, ông được xếp vào hàng những tên tuổi hàng đầu của nghệ thuật Lãng mạn chủ nghĩa-Romanticism (hình thành ở Tây Âu sau Cách mạng tư sản Pháp năm 1789)- ở Anh, nhưng trong lĩnh vực hội họa, ông đi trước thời của mình khá xa. Người ta xem ông là họa sĩ bậc thầy của nghệ thuật Tượng Trưng-Symbolism-cuối thế kỷ XIX. Với ông, thực tại được nhìn thấy bởi đôi mắt nhìn ra nơi con người chỉ là những ảo ảnh. Tri giác con người hết sức hạn chế và đầy khiếm khuyết. Người ta chỉ có thể tiệm cận sự thật trong suy tư sâu xa. Và, trong suy tư sâu xa, thực tại hiện hình lên bề mặt, chỉ có thể là những biểu tượng, những tượng trưng, và ẩn dụ...
NGUYÊN HƯNG
(Trích từ sổ tay Nghệ thuật Công giáo-2012)
Người đàn bà ngoại tình (Tân Ước)
(Bách khoa toàn thư mở Wikipedia)
Đoạn Joh. 7:52–8:12 trong bản khắc văn
Vaticanus Graecus 1209
Câu chuyện Người đàn bà ngoại tình
(Pericope Adulteræ) theo truyền thống là tên được đặt cho đoạn Phúc âm Gioan
7:53-8:11 [1]. Đoạn văn ghi lại ý định ném đá một phụ nữ bị cáo buộc về tội ngoại
tình của những người thuộc phái Pharisêu, và Chúa Giêsu nêu lên quan điểm về vụ
việc này qua câu nói: "Ai trong các ông sạch tội, thì cứ việc lấy đá mà
ném trước đi."
Văn
bản
Theo bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các giờ kinh Phụng vụ:
Còn
Đức Giê-su thì đến núi Ô-liu. Vừa tảng sáng, Người trở lại Đền Thờ. Toàn dân đến
với Người. Người ngồi xuống giảng dạy họ. Lúc đó, các kinh sư và người
Pha-ri-sêu dẫn đến trước mặt Đức Giê-su một phụ nữ bị bắt gặp đang ngoại tình.
Họ để chị ta đứng ở giữa, rồi nói với Người: "Thưa Thầy, người đàn bà này
bị bắt quả tang đang ngoại tình. Trong sách Luật, ông Mô-sê truyền cho chúng
tôi phải ném đá hạng đàn bà đó. Còn Thầy, Thầy nghĩ sao ?" Họ nói thế nhằm
thử Người, để có bằng cớ tố cáo Người. Nhưng Đức Giê-su cúi xuống lấy ngón tay
viết trên đất. Vì họ cứ hỏi mãi, nên Người ngẩng lên và bảo họ: "Ai trong
các ông sạch tội, thì cứ việc lấy đá mà ném trước đi." Rồi Người lại cúi
xuống viết trên đất. Nghe vậy, họ bỏ đi hết, kẻ trước người sau, bắt đầu từ những
người lớn tuổi. Chỉ còn lại một mình Đức Giê-su, và người phụ nữ thì đứng ở giữa.
Người ngẩng lên và nói: "Này chị, họ đâu cả rồi ? Không ai lên án chị sao
?" Người đàn bà đáp: "Thưa ông, không có ai cả." Đức Giê-su nói:
"Tôi cũng vậy, tôi không lên án chị đâu ! Thôi chị cứ về đi, và từ nay đừng
phạm tội nữa !"
Ý
nghĩa
Tranh minh họa của Wassilij Dimitriewitsch Polenow năm 1888
Qua câu nói: "Ai trong các ông sạch
tội, thì cứ việc lấy đá mà ném trước đi" (Ga 8:7), Chúa Giê-su muốn hướng
con người nhìn về tâm hồn mình, để họ nhận biết tội lỗi bản thân và ăn năn trước
khi kết tội anh em đồng loại. Hơn nữa việc kết tội không thuộc quyền của con
người mà là đặc quyền của Thiên Chúa. Chỉ có Thiên Chúa mới có thẩm quyền kết
án con người. Khi con người kết án anh em mình là lúc họ đặt mình ngang quyền với
Thiên Chúa là Đấng Tạo dựng muôn vật.
Tranh vẽ của Guercino năm 1621
Khi bàn về câu truyện này, thánh
Augustinô dùng hai từ bằng tiếng La tinh là Miseria và misericordia (Khổ đau và
lòng thương xót) bởi vì "Thiên Chúa sai Con của Ngài đến thế gian, không
phải để lên án thế gian, nhưng là để thế gian, nhờ Con của Ngài mà được cứu độ"
(Ga 3,17) và theo nghị quyết của Công đồng Vatican II: "Người Ki Tô hữu có
bổn phận nặng nề, phải hợp tác với tất cả những người khác trong việc xây dựng
một thế giới xứng đáng với nhân phẩm con người hơn" (Gaudiumet Spes, 57)
[2].
Phóng
tác
Đoạn văn này thường được dùng trong các
phóng tác phim về các Tin Mừng. Nhiều danh họa đã minh họa cho câu chuyện này,
trong số đó có Giovanni Francesco Barbieri (Guercino), Pieter Bruegel il
Vecchio, Antoine Caron, Lucas Cranach the Elder, Nicolas Poussin, Jacopo
Tintoretto,...
Đây cũng là nội dung của bài hát Chuyện
người đàn bà 2000 năm trước của Song Ngọc, trong đó có những câu sau:
"...Nhìn
người đàn bà đang chịu tội chết
Đống
đá ngổn ngang. Chờ ai?
Chờ
tay người ném chết một người không hận thù.
Người
ơi, vì đâu đọa đày nhau ?!
"Ai...
người vô tội ? Ai... người không tội ?
Hãy
mạnh tay ném đá, ném đá, ném trước đi, còn đợi gì ?
Ai...
người vẹn toàn ? Ai... người trong sạch ?
Còn
chờ chi ? Ném chết ném chết, ném chết tội đồ nhân gian...!
Chuyện
người đàn bà 2000 năm trước
Sách
cổ đã ghi: đống đá còn nguyên...."
Nhạc sĩ Song Ngọc đã khéo léo dùng những
chữ tương phản như "Thế giới hiền lương / ánh mắt cuồng căm" và đặt
câu hỏi, có phải vì người đời giả dối, sợ phải đối mặt với tòa án lương tri với
tội của chính mình nên đã lẵng lặng bỏ đi: "Vì người vô tội hay đời giả dối
? Thế giới giả nhân ? Chào thua ! Người ơi, Tình ơi ! Ai tội đồ ? Ai tỉnh ngộ
?...". Nhưng dù sao thì "cũng vậy thôi", và câu chuyện vẫn có kết
thúc tốt đẹp và câu hỏi dành riêng cho lương tâm mỗi người.
.jpg)
