Bất dị
Minh Tánh Nguyễn Duy Nhiên
Sengai Gibon (1750 – 1837) là một thiền sư Nhật bản thuộc dòng Lâm Tế, ông cũng có một biệt tài vẽ tranh thủy mặc. Những bức tranh của ông mang một nét thiền rất đơn sơ và nhẹ nhàng.
Trong nhà thiền có một hình vẽ rất phổ biến về một vòng tròn, ensō, mà các thiền sư thường dùng để tượng trưng cho sự giác ngộ, một thế giới rỗng không và tròn đầy. Một trong những bức tranh rất nổi tiếng của thiền sư Sengai, thay vì chỉ vẽ một vòng tròn, ông lại vẽ một vòng tròn, cùng với một tam giác và một hình vuông, (○△).
Phần lớn trên những hình vẽ của
Sengai, ông đều có ghi thêm một câu thư pháp cạnh bên, nhưng trong bức tranh
hơi khó hiểu này Sengai lại không viết thêm một chữ nào nữa hết. Ý nghĩa của bức
tranh ấy hoàn toàn tùy theo sự giải thích và hiểu biết của mỗi người.
Theo học giả D.T. Suzuki thì bức
tranh ấy biểu tượng cho toàn thể vũ trụ, vòng tròn tượng trưng cho cái tuyệt đối
(Absolute), hình tam giác tượng trưng cho sắc, hình tướng (form), và hình vuông
tượng trưng cho thế giới của hiện tượng (phenomena).
Suzuki là người rất ngưỡng mộ
thiền sư Sengai. Nhìn bức tranh ấy, ông hứng khởi và cầm bút viết một câu thư
pháp "Ao bất dị" (△□不異), tam
giác, vuông cũng chẳng khác gì tròn, bắt chước theo câu Tâm Kinh “Sắc bất dị
không", sắc cũng chẳng khác gì không.
Có lẽ ông muốn nói rằng, tất cả
những sự biến đổi, thật ra chúng không có gì khác biệt nhau, tất cả đều là một
yếu tố cần thiết và tự nhiên của sự sống. Và vì vậy mà có lẽ chúng ta sẽ không
bao giờ có thể tìm được một khuôn mẫu nào là hoàn hảo, hay đẹp, tuyệt đối cả. Sự
hoàn hảo là một thái độ trong tâm, chứ không phải là ở hoàn cảnh bên ngoài.
Có lần Thiền Sư Eido Tai
Shimano lấy bút lông quệt một vòng tròn, mà không hề tròn chút nào, rồi viết
hai chữ: Viên tưởng (perfect circle)! Ngài Kogetsu thấy vậy bàn: “Không nhất
thiết phải tròn. Tất nhiên là nó không hoàn hảo. Thậm chí, hình tam giác, tứ
giác hay bất cứ cái hình gì trong phối cảnh tâm linh thì chúng cũng đều phải
tròn cả. Trong con mắt thiền, mọi điều kiên tâm linh, tâm lý, xúc cảm, mọi sự,
mọi vật đều hoàn hảo, tự nhiên như nhiên, như chân như thật! Mặt trăng tròn
sao? Thế thì cái mặt méo kia cũng tròn chứ?"
Những khổ đau trong cuộc sống
sẽ có mặt khi ta bị vướng mắc vào một khuôn mẫu cố định nào đó, như khi ta bắt
nó phải là một vòng tròn toàn vẹn. Và nếu như cuộc sống này không đặt vừa được
vào khuôn thước của mình đặt ra, ta cảm thấy khổ đau.
Minh Tánh Nguyễn Duy Nhiên
Đi chơi đêm – Midnight
excursion
Nhiều thiền sinh đang học thiền với thiền sư Sengai. Có một cậu thường thức dậy nửa đêm, leo tường ra ngoài, và vào thành phố du hí.
Sengai, kiểm tra phòng ngủ, khám phá cậu này vắng mặt đêm nọ và còn khám phá ra cái ghế cao cậu dùng để leo qua tường. Sengai chuyển cái ghế đi nơi khác và đứng vào thế cái ghế.
Khi chàng lãng tử trở về, không biết Sengai là cái ghế, đạp chân ngay trên đầu của thầy và nhảy xuống đất. Khám phá ra mình vừa mới làm gì, cậu thất kinh.
Sengai nói: “Sáng sớm trời rất lạnh. Coi chừng bị cảm.”
Cậu thiền sinh không bao giờ lẻn đi chơi đêm nữa.
Bình:
• Chúng ta đã gặp Sengai trong truyện Thịnh vượng thật – Real properity.
Sengai Gibon (仙厓 義梵; 1750–1837) là một nhà sư người Nhật thuộc phái Lâm Tế (một trong ba phái chính của Thiền tông Nhật Bản, hai phái còn lại là phái Tào Động và phái Ōbaku nhỏ hơn nhiều). Ông nổi tiếng với những bài giảng và tác phẩm gây tranh cãi, cũng như những bức tranh sumi-e nhẹ nhàng, tươi vui. Sau khi sống nửa đời mình ở Nagata gần Yokohama, ông ẩn dật tại chùa Shōfuku-ji ở Fukuoka, ngôi chùa Thiền tông đầu tiên ở Nhật Bản, nơi ông sống phần đời còn lại.
Mặc dù phái Lâm Tế đặc biệt nổi tiếng với những giáo lý khó hiểu, Sengai đã cố gắng truyền đạt chúng đến công chúng.
Một trong những bức tranh đáng chú ý nhất của ông mô tả một hình tròn, một hình vuông và một hình tam giác. Sengai không để tiêu đề hay đề tặng cho bức tranh, chỉ để lại chữ ký của mình. Bức tranh này thường được gọi là Marusankakushikaku, viết là “○△□”, hoặc “Vũ trụ” khi được gọi bằng tiếng Anh.
Trò chơi với cọ và mực của tôi không phải là thư pháp hay hội họa; vậy mà những người không hiểu biết lại lầm tưởng: đây là thư pháp, đây là hội họa.”
○△□ or Marusankakushikaku or The Universe
• Đi chơi đêm bị thầy bắt gặp cho mấy gậy là chuyện thường. Đi chơi về đạp trên đầu thầy để vào nhà, nếu bị ăn mấy hèo và bị đuổi vĩnh viễn, cũng là chuyện thường, vì mọi người đều có thể chờ đợi hình phạt như vậy xảy ra.
Nhưng nói nhẹ nhàng như chẳng xảy ra việc gì, lại còn lo lắng học trò đi chơi đêm bị cảm, thì chẳng ai chờ đợi cả, nhất là chàng lãng tử nhà ta. Đây là điều hoàn toàn ngạc nhiên. Bởi vì quá ngạc nhiên nên nó làm cho lãng tử nhà ta sốc dữ dội, sốc mạnh đến nỗi đánh tiêu luôn tật ham đi chơi đêm của cậu.
Một số bức tranh của Sengai Gibon
 |
| Chỉ trăng |
Khen ngợi: "を月様九ツ, 十三七ツ"\
Lời khen: "これを食うて茶のめ"
Dòng chữ ở góc trên bên phải có nội dung: "楽しみは花（はな）の下より鼻（はな）の下" (Niềm vui không ở dưới hoa, mà ở dưới mũi), chơi chữ từ "Hana" (cách phát âm của "hoa" và "mũi" giống nhau).
Bên cạnh những hình tượng đơn giản, hài hước và năng động, còn có nhiều từ ngữ khác nhau được viết ra, dường như nhằm mục đích gây cười, chẳng hạn như "ヲドル" (nhảy múa), "おやぢ寒がる" (ông già lạnh lùng), "たいこ" (taiko), "ベッコウハク" (nhổ mai rùa), "書きそこない" (tôi viết sai chính tả), "小共" (trẻ em) , v.v.
Hãy cùng xem xét kỹ hơn nhé!
